Suyun diplomasiye dönü?tü?ü yer: Alman Çe?mesi

Tarih bazen bir sava? meydan?nda, bazen bir sarayda, bazen de bir çe?menin gölgesinde sakl?d?r. ?stanbul'un en önemli tarihi meydanlar?ndan biri olan Sultanahmet'teki Alman Çe?mesi de böyledir. ?lk bak??ta zarif bir an?t çe?me gibi görünse de, asl?nda Osmanl? Devleti ile Alman ?mparatorlu?u aras?nda geli?en stratejik ortakl???n ve Birinci Dünya Sava??'na giden yolun ta?lara i?lenmi? hikâyesidir.

Osmanl? medeniyetinde çe?meler yaln?zca su da??tan yap?lar de?ildi. Su, ?slam kültüründe hayat?n, temizli?in, bereketin ve hay?rseverli?in sembolüydü. Bir ?ehre çe?me yapt?rmak, insanlara hayat sunmak anlam?na gelirdi. Bu nedenle padi?ahlar, vezirler ve hay?r sahipleri as?rlar boyunca ?ehirleri çe?melerle süslemi?lerdir.

Alman ?mparatoru II. Wilhelm'in Sultan II. Abdülhamid'e arma?an etti?i Alman Çe?mesi de bu kültürel anlay???n üzerine in?a edilmi? ince bir diplomatik jestti. Alman ?mparatoru, Osmanl? toplumunun sembollerini iyi okumu?tu. Bu nedenle ?stanbul'a b?rakt??? hat?ra bir heykel ya da zafer tak? de?il, bir çe?me oldu. Böylece Almanya, Osmanl?'ya yaln?zca dostluk de?il, sembolik olarak "hayat" sunuyordu.

1898 y?l?nda ba?layan bu yak?nla?man?n arkas?nda romantik dostluklardan çok daha büyük hesaplar vard?. Avrupa'n?n sanayi devi haline gelen Almanya, ?ngiliz ve Frans?z sömürge a?lar?na kar?? yeni nüfuz alanlar? ar?yordu. Osmanl? Devleti ise siyasi bask?lar alt?nda güçlü bir müttefik aray???ndayd?.
??te bu noktada Berlin ile ?stanbul'un yollar? kesi?ti.

Almanya, Osmanl? ordusunun modernle?mesine katk? sa?l?yor, subaylar gönderiyor ve ekonomik yat?r?mlar yap?yordu. Osmanl? Devleti ise Almanya'y?, ?ngiltere ve Rusya'ya kar?? denge unsuru olarak görüyordu. Alman Çe?mesi'nin temeli at?l?rken ayn? zamanda Ba?dat Demiryolu projesi de ilerliyordu. Bu demiryolu, Berlin'den ba?lay?p ?stanbul üzerinden Mezopotamya'ya ve Basra Körfezi'ne ula?may? hedefliyordu.

?ngiltere için bu proje, Hindistan yoluna uzanan potansiyel bir tehdit anlam?na geliyordu. Rusya ise Alman etkisinin Karadeniz ve Bo?azlar üzerinden güneye inmesinden rahats?zd?. Bu nedenle Sultanahmet Meydan?'ndaki çe?me, yaln?zca bir mimari eser de?il, Avrupa diplomasisinin sessiz bir aktörüydü.

1901 y?l?nda aç?lan çe?menin kubbesinin alt?nda hem Sultan II. Abdülhamid'in tu?ras? hem de II. Wilhelm'in armas? bulunur. ?ki hükümdar?n simgelerinin ayn? yap?da bulu?mas? tesadüf de?ildir. Bu, iki imparatorlu?un kaderlerinin giderek birbirine ba?land???n?n ilan? gibidir.

Nitekim on üç y?l sonra patlayan Birinci Dünya Sava??'nda Osmanl? Devleti ve Almanya ayn? safta yer ald?. Sultanahmet'te dostlu?un simgesi olarak yükselen çe?me, böylece sava? ittifak?n?n da sembollerinden biri haline geldi.
Bugün Alman Çe?mesi'nin çevresinde dola?an ziyaretçiler ço?u zaman onun alt?nda akan tarihin fark?na varmazlar. Oysa bu yap?, Osmanl?'n?n son büyük diplomatik tercihini, Almanya'n?n dünya siyasetine yükseli?ini ve Birinci Dünya Sava?? öncesinin karma??k güç dengelerini anlatan aç?k hava ar?ivi gibidir.
Belki de bu yüzden Alman Çe?mesi'ne yaln?zca bir çe?me olarak bakmak eksik kal?r. O, suyun diplomasiye, mimarinin siyasete ve dostlu?un stratejiye dönü?tü?ü bir dönemin etkileyici tan???d?r. Sultanahmet Meydan?'n?n ortas?nda hâlâ ayakta durarak, imparatorluklar?n kurdu?u ittifaklar? ve tarihin görünmeyen ak???n? hat?rlatmaya devam etmektedir.