Laodikya: Zenginli?in, Çe?itlili?in ve “Il?k” Bir Uyar?n?n ?ehri

Anadolu’nun kadim yollar?nda baz? ?ehirler vard?r; yaln?z ta?lar?yla de?il, b?rakt?klar? anlamla ya?arlar. Denizli Ovas?’n?n ortas?nda yükselen Laodikya, i?te bu ?ehirlerden biridir. Burada yürürken yaln?zca bir Roma kentinin kal?nt?lar? aras?nda dola?mazs?n?z; bir zihniyetin yükseli?ine, zenginli?in getirdi?i özgüvene ve ard?ndan gelen sessiz uyar?ya tan?kl?k edersiniz.
Çok Katmanl? Bir Ba?lang?ç: Etnik ve Kültürel Doku
Laodikya, MÖ 3. yüzy?lda Seleukos Kral? II. Antiokhos taraf?ndan kurulmu? olsa da, üzerinde yükseldi?i co?rafya çok daha eskiydi. Antiokhos'un e?ine ithafen bu isim verilmi?tir. Laodike ismi ?ehirle ölümsüzle?ir. Bu topraklar:
Frigya ve Karya kültürlerinin kesi?im alan?yd?. 
Yerel Anadolu halklar?n?n ya?am alan?yd?
Helenistik dönemde Yunan etkisiyle yeniden ?ekillendi
Roma döneminde Latin ve imparatorluk elitleri eklendi. 
Güçlü bir Yahudi diasporas? ekonomik hayatta etkili oldu. 
Ve nihayet erken Hristiyan topluluklar? bu mozai?in içine kat?ld?. 
Bu nedenle Laodikya, yaln?zca bir ?ehir de?il;
medeniyetlerin birbirine de?di?i bir geçi? noktas?yd?.
Bu çe?itlilik, ticareti büyüttü; ama ayn? zamanda inanç dünyas?nda da bir gerilim yaratt?. Pagan gelenekler, Yahudi tektanr?c?l??? ve yükselen Hristiyanl?k… Hepsi ayn? ?ehirde, ayn? hayat?n içinde yer ald?.
Zenginli?in Ba?kenti
Roma döneminde Laodikya, Anadolu’nun en zengin ?ehirlerinden biri haline geldi. Ünü üç alanda doru?a ula?t?:
Tekstil: Özellikle siyah, parlak ve kaliteli yünüyle
T?p: Göz hastal?klar?na iyi gelen merhemleriyle (collyrium Phrygium) 
Bankac?l?k: Finansal gücü ve ba??ms?zl???yla
MS 60 y?l?ndaki büyük depremden sonra Roma’dan yard?m almadan kendini yeniden in?a etmesi, bu zenginli?in en çarp?c? göstergesidir.
Ama bu durum ayn? zamanda bir zihniyeti de do?urdu:
“Biz kendimize yeteriz.”
?ehrin En Zay?f Noktas? : Su
Laodikya’n?n kaderini belirleyen unsur, paradoksal ?ekilde zenginlik de?il, su oldu.
?ehre su, büyük ölçüde
Hierapolis (Pamukkale) kaynaklar?ndan getiriliyordu.
Bu sistem:
Bas?nçl? borular ve sifon tekni?iyle kurulmu?tu
Vadiler a??l?rken su bas?nçla yükseltiliyordu
Yol boyunca su so?uyor ve mineral birikimiyle de?i?ime u?ruyordu
Ve sonuçta ?ehre ula?t???nda:
Ne s?cak ne so?uk… ?l?k ve tats?zd?.
Arkeolojik kaz?larda bulunan kireçlenmi? borular ve su sistemleri, bu hatt?n varl???n? aç?kça do?rular.
Babada? (antik Salbakos) çevresinde daha temiz ve so?uk su kaynaklar? bulunmas?na ra?men, bu kaynaklar?n Laodikya’ya büyük ve sürekli bir sistemle ta??nd???na dair güçlü kan?t yoktur. Bu nedenle ?ehrin karakterini belirleyen su, Hierapolis hatt?d?r.
Yedi Kilisenin Sonuncusu: En Sert Ele?tiri
Laodikya, Hristiyanl?k tarihinde ayr?cal?kl? ama ayn? zamanda sars?c? bir yere sahiptir.
Yeni Ahit’in son kitab? olan Book of Revelation (Vahiy)’de ad? geçen Yedi Kilise’nin sonuncusudur.
Bu “son” olma durumu, semboliktir.
Çünkü Laodikya’ya yaz?lan mesaj, di?er kiliseler aras?nda en a??r ele?tiriyi içerir:
“Ne so?uksun ne s?cak… Il?ks?n.”
Bu ifade yaln?zca bir inanç ele?tirisi de?ildir.
Laodikya’n?n:
ekonomik gücünü
kültürel çe?itlili?ini
ve kendine yeten yap?s?n?
hedef alan çok katmanl? bir uyar?d?r.
Metinde geçen ?u sözler dikkat çekicidir:
“Zenginim, hiçbir ?eye ihtiyac?m yok.”
Ama cevap serttir:
“Sen asl?nda yoksulsun, körsün ve ç?plaks?n.”
Bu, do?rudan ?ehrin güçlü oldu?u alanlara bir göndermedir:
Körlük, göz merhemleri... 
Ç?plakl?k,tekstil üretimi... 
Yoksulluk,bankac?l?k ve ticaret zenginli?i... 
Laodikya, bu yönüyle tarihte bir ?ehirden çok,
refah?n insan? nas?l fark ettirmeden köreltebilece?inin sembolüne dönü?ür.
Çökü? ve Sessizlik
Zamanla ticaret yollar? de?i?ir, depremler ?ehri y?prat?r ve Do?u Roma döneminde Laodikya yava? yava? terk edilir.
Ama as?l çökü?, ta?larda de?il;
anlamda ya?an?r.
Yeniden Do?u?: Modern Kaz?lar
Bugün Laodikya yeniden aya?a kalk?yor.
Özellikle 2012 y?l?ndan itibaren h?z kazanan çal??malarla birlikte:
Celal ?im?ek ve ekibi taraf?ndan yürütülen kaz? ve konservasyon projeleri sayesinde:
An?tsal caddeler restore edildi
Kilise yap?lar? ortaya ç?kar?ld?
Tiyatrosu, agoras? ve di?er yap?lar? için çal??malar sürüyor. 
Su sistemleri detayl? ?ekilde incelendi. 
Kentin bütüncül plan? yeniden okunabilir hale geldi. 
Laodikya art?k sadece bir harabe de?il;
anlatabilen bir ?ehir haline geldi.
Son Söz:
Laodikya’da yürürken, insan kendini geçmi?te de?il, bir sorunun içinde bulur:
Zenginlik insan? ne kadar güçlü k?lar?
Ve ne zaman onu fark ettirmeden zay?flat?r?
Yedi kilisenin sonuncusu olan Laodikya, belki de bu yüzden en çok ele?tirilenidir.
Çünkü en büyük tehlike dü?mek de?il…
Fark etmeden “?l?k” kalmakt?r.