Haritalar bazen gerçe?in tamam?n? anlatmaz.
Avrupa k?tas?nda yer alan bir ülkenin Afrika'da topra?? olmas? ilk bak??ta ?a??rt?c? gelir. Oysa ?spanya'n?n Afrika'n?n kuzey k?y?s?ndaki Ceuta ve Melilla ?ehirleri, sadece iki küçük yerle?im yeri de?ildir. Bu ?ehirler, yakla??k be? yüz y?ll?k bir tarihin, sömürgecili?in, göçün, dinlerin, kültürlerin ve bugün yeniden ?ekillenen uluslararas? siyasetin kesi?ti?i noktalard?r.
Bu hikâyeyi anlamak için be? as?r geriye gitmek gerekir.
1492 y?l? yaln?zca Amerika'n?n ke?fedildi?i y?l de?ildir. Ayn? zamanda Endülüs medeniyetinin sona erdi?i, Granada'n?n dü?tü?ü ve ?spanya'n?n yeni bir döneme girdi?i tarihtir. Ayn? y?l, Katolik Krallar sadece Müslüman hâkimiyetine son vermedi; Yahudilere de ya Hristiyanl??? kabul etmelerini ya da ülkeyi terk etmelerini emretti. Yüz binlerce Yahudi, yüzy?llard?r ya?ad?klar? ?spanya'dan ayr?ld?. Bunlar?n önemli bir bölümü Osmanl? Devleti'ne s???nd? ve ?stanbul'dan Selanik'e, ?zmir'den Saraybosna'ya kadar birçok ?ehirde yeni bir hayat kurdu. Müslümanlar için de durum farkl? de?ildi. Onlar da sürgün ve bask?larla ba? etmek zorundayd?.
?spanya ise ayn? dönemde yüzünü denizlere çevirdi. Amerika'da büyük bir sömürge imparatorlu?u kurarken, Akdeniz'in güney k?y?lar?nda da stratejik noktalar? kontrol alt?na almaya ba?lad?. Melilla 1497'de, Ceuta ise daha sonra kesin olarak ?spanyol egemenli?ine girdi. Amaç sadece toprak kazanmak de?ildi; Akdeniz ticaretini kontrol etmek, Kuzey Afrika'dan gelebilecek tehditleri uzakta kar??lamak ve Avrupa'n?n güney kap?s?n? güvence alt?na almakt?.
Aradan be? yüz y?l geçti ama bu stratejik dü?ünce de?i?medi.
Bugün Ceuta ve Melilla co?rafi olarak Afrika'da, siyasi olarak ise Avrupa Birli?i'nin s?n?rlar? içinde bulunuyor. Dünyada ba?ka benzeri çok az olan bu durum, iki küçük ?ehri küresel siyasetin merkezlerinden biri hâline getiriyor.
Çünkü buras? sadece bir s?n?r de?il; iki farkl? dünyan?n bulu?tu?u yerdir.
Bir tarafta Avrupa'n?n yüksek ya?am standard?, di?er tarafta Afrika'n?n yoksulluk, i?sizlik ve düzensiz göç bask?s?yla mücadele eden ülkeleri vard?r. Aradaki mesafe kilometrelerle de?il, ekonomik ve sosyal ?artlarla ölçülür.
Bu nedenle Ceuta ve Melilla, y?llard?r düzensiz göçün en önemli geçi? noktalar?ndan biri olmay? sürdürüyor. Binlerce insan tel örgüleri a?maya ya da denizi geçmeye çal???yor. Kimisi Avrupa'da yeni bir hayat kurma umuduyla yola ç?k?yor, kimisi ise hayat?n? bu yolculukta kaybediyor.
Ancak göç meselesi art?k yaln?zca insani bir dram de?ildir. Ayn? zamanda uluslararas? siyasetin de önemli araçlar?ndan biri hâline gelmi?tir. Devletler zaman zaman göçü bir bask? unsuru olarak kullanabiliyor; s?n?rlar sadece güvenlik de?il, diplomasi meselesine de dönü?üyor.
Son dönemde Ceuta çevresinde ya?anan yo?un göç hareketleri yeniden dikkatleri bu bölgeye çevirdi. Bunun ard?ndan sosyal medyada ve baz? yorumlarda, ?spanya'n?n Gazze konusunda ?srail'e yönelik sert ele?tirileri nedeniyle bu göç bask?s?n?n artt??? yönünde iddialar ortaya at?ld?. Ayr?ca Fas ile ?srail'in son y?llarda geli?tirdi?i diplomatik ili?kiler de bu yorumlara eklendi.
Gerçekten de Fas ile ?srail aras?ndaki ili?kiler son y?llarda belirgin biçimde geli?ti. Diplomatik temsilcilikler aç?ld?, ekonomik ve güvenlik alanlar?nda i? birli?i artt?. Buna kar??l?k ?spanya, özellikle Gazze konusunda Avrupa'da ?srail'i en sert ele?tiren ülkelerden biri oldu.
Ancak bütün bu geli?meleri tek bir neden-sonuç ili?kisine ba?lamak do?ru de?ildir. Bugüne kadar Ceuta'daki göç hareketlerinin ?srail-?spanya ili?kileri nedeniyle planland???n? ortaya koyan do?rulanm?? bir kan?t bulunmamaktad?r. Ayr?ca böyle bir konuda kan?t aramak ne kadar do?ru bir yakla??m o da tart??mal?d?r. Uluslararas? siyasette ayn? dönemde ya?anan olaylar her zaman birbirinin sonucu olmayabilir. Bu nedenle yorum ile gerçe?i birbirinden ay?rmak gerekir.
Ceuta ve Melilla'n?n as?l önemi de burada ortaya ç?k?yor.
Bu iki ?ehir bize tarihin hiçbir zaman tamamen bitmedi?ini gösteriyor. Be? yüz y?l önce at?lan ad?mlar, bugün hâlâ Avrupa'n?n güvenlik politikalar?n?, Afrika'n?n göç rotalar?n? ve Akdeniz'in jeopoliti?ini etkiliyor.
Bir zamanlar ?spanya, deniz a??r? topraklar elde ederek dünyan?n en büyük emperyal güçlerinden biri olmu?tu. Bugün ise ayn? ülke, Afrika k?y?s?ndaki birkaç kilometrekarelik topra??n? koruyabilmek için Avrupa Birli?i'nin s?n?r güvenli?i politikalar?n?n merkezinde yer al?yor. Tarihin ironisi de belki tam burada ba?l?yor.
Ceuta ve Melilla, geçmi?in bugüne b?rakt??? iki küçük mirastan ibaret de?ildir. Onlar, sömürgecili?in, din sava?lar?n?n, zorunlu göçlerin, küresel e?itsizli?in ve uluslararas? diplomasinin ayn? co?rafyada nas?l iç içe geçti?ini gösteren canl? örneklerdir.
Bazen dünya siyasetini anlamak için büyük ba?kentlere de?il, haritada büyüteçle ancak görülebilen küçük noktalara bakmak gerekir. Çünkü baz? s?n?rlar, sadece iki ülkeyi de?il; geçmi? ile gelece?i de birbirinden ay?r?r.