?zmir'in Ödemi? ilçesinde Ovac?k Platosu'nda yürütülen bilimsel çal??malar sonucu, Bat? Anadolu'ya özgü yeni bir bitki türü ke?fedildi. Ege Üniversitesi (EÜ) ve Hacettepe Üniversitesi'nden (HÜ) ara?t?rmac?lar?n ortak çal??mas?yla tan?mlanan türe, bilimsel isim olarak 'Umbilicus choripetalus' ve Türkçe olarak da '?zmir göbek otu' ad? verildi. Uluslararas? bilimsel dergide yay?mlanarak literatüre giren '?zmir göbek otu', Türkiye'nin ilk endemik göbek otu türü oldu. Arazi çal??malar?, türün morfolojik incelemeleri ve bilimsel tan?m? Ege Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü'nden Prof. Dr. Hasan Y?ld?r?m ve Dr. Tu?kan Özdöl taraf?ndan gerçekle?tirildi. Türün genetik ve filogenetik analizleri Hacettepe Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü'nden Dr. Bar?? Özüdo?ru ve Dr. Ilg?n Deniz Can taraf?ndan yap?ld?. Çal??man?n laboratuvar süreçleri ve ölçümlerine Dr. Ademi Fahri Pirhan ve Dr. ?ükrü Arasan katk? sundu. Arazi çal??malar?na ve makalenin de?erlendirme sürecine Doç. Dr. Mehmet Maruf Balos destek verirken, Musa Geçit de saha çal??malar? ve türün yay?l???na ili?kin gözlemleriyle çal??maya katk? sa?lad?.
'TAÇ YAPRAKLARININ EN D?BE KADAR AYRIK OLMASIYLA D??ER TÜRLERDEN AYRILIYOR'
Bitkiyi tan?mlayan EÜ Botanik Bahçesi Herbaryum Ara?t?rma ve Uygulama Merkezi Müdürü Prof. Dr. Hasan Y?ld?r?m, “?zmir'in Ödemi? ilçesi Ovac?k Yaylas? civar?nda volkanik bir alanda yeni bir bitki türü ke?fettik. Göbek otu olarak bilinen bir gruptan bitkiyi ke?fettik. Özellikle taç yapraklar?n?n en dibe kadar ayr?k olmas?yla di?er türlerden ayr?lmas? çok dikkatimizi çekmi?ti. Bunun üzerine çal??ma ba?latt?k. Çal??mada bitkinin bugüne kadar dünyada yay?l?? gösteren hiçbir göbek otuyla bire bir ayn? olmad???n?, farklar gösterdi?ini ve yeni bir tür oldu?unu gerek DNA çal??malar?yla gerekse de morfolojik çal??malarla ortaya koyduk" dedi.
Göbek otu türünün 'Umbilicus tropaeolifolius' ve 'Umbilicus paniculiformis' olmak üzere Mardin'de ve Sudan'da 2 yak?n akrabas? oldu?unu belirten Prof. Dr. Y?ld?r?m, "Mardin'de yay?l?? gösteren tür Irak, ?ran ve Orta Do?u'ya kadar uzan?yor. Sudan'daki ise tek noktada bilinen farkl? bir tür. DNA çal??malar?nda da bu 2 türle yak?n akraba olarak ç?kan tür, özellikle taç yapraklar?n?n dibe kadar ayr?lmas?yla net olarak bu türlerden ayr?lan bir bitki olarak kar??m?za ç?kmaktad?r" diye konu?tu.
'HASSAS B?R POPÜLASYON DÜZEY?NE SAH?P'
Dünyada toplam 16 tane göbek otu türü oldu?unu vurgulayan Prof. Dr. Y?ld?r?m, sözlerini ?öyle sürdürdü:
"Türkiye'de 7 tanesi bulunuyordu, bu türle birlikte ülkemizde 8 tane göbek otu oldu. ?zmir göbek otu olarak bilim dünyas?na tan?tt???m?z bilimsel ad?yla 'Umbilicus choripetalus' adl? bitki türü ülkemiz ad?na tek endemik göbek otu olarak da literatüre girmi? oldu. Yapt???m?z hesaplamalarda bitkinin alanda yakla??k 550 civar?nda bireyi oldu?unu tespit ettik. Uluslararas? Tür Koruma Birli?i'nin kriterlerine göre hassas bir popülasyon düzeyine sahip ve her an tehlikeye girebilecek düzeyde bir öneme sahip. Bu bak?mdan bu alanda yap?labilecek herhangi bir ta? oca??, maden çal??mas?n? en ba?tan önünün kesilmesi ve izin verilmemesi gerekiyor. Dünyada sadece ülkemizde Ödemi? ilçesinde bulunan ve 550 kadar birey ile temsil edilen bu bitkinin korumas?n?n bir an önce yap?lmas? önem arz etmektedir.