?zmir Büyük?ehir Belediyesi çat?s? alt?nda, daha adil, e?it ve kapsay?c? bir kent için çal??malar yürüten ve gelece?e yönelik vizyon olu?turan ?zmir Planlama Ajans? (?ZPA) uzman ekipleri, ekonomik krizin mevcut durumuna ???k tutan kapsaml? bir rapor haz?rlad?. Veriler, “Mercek ?zmir – ?yi Olma Hali: ?zmir’de Bar?nma Hakk? Politika Notu” ba?l???yla kamuoyuna sunuldu.
Raporda; fiziksel, zihinsel ve sosyal aç?dan sa?l?kl? bir ya?am ortam? olu?turmak amac?yla faaliyetlerin yo?unla?t?r?lmas? gerekti?i vurguland?. Bu kapsamda do?ay? gözeten, güvenli, dayan??mac? ve birbirine ba?l? topluluklar?n ya?ad??? bir ?zmir için güçlü bir zemin haz?rlanmas?n?n önemine dikkat çekildi.
?yi olma halinin merkezinde bar?nma var
Çal??mada “iyi olma hali” kavram?na aç?kl?k getirilirken; temel ihtiyaçlar?n kar??lanabilmesi, güvenli ve tatmin edici bir ya?am sürdürülebilmesi ile bireylerin gerekli ekonomik, sosyal, ekolojik ve mekânsal ko?ullara sahip olmas? gerekti?i vurguland?. Bar?nman?n ise iyi olma halinin en belirleyici bile?enlerinden biri oldu?una özellikle dikkat çekildi.
Raporda bar?nma, yaln?zca bir konutta ya?amak olarak ele al?nmad?; konutun eri?ilebilir, uygun fiyatl?, kapsay?c?, dayan?kl? ve nitelikli olmas?n?n hayati önem ta??d??? belirtildi. Ayr?ca konutun bulundu?u çevre, sosyal donat?lara ve kentsel hizmetlere eri?im imkânlar? ile çevreyle kurdu?u sürdürülebilir ili?kinin de bar?nman?n ayr?lmaz bir parças? oldu?u ifade edildi.
Son dönemde ya?anan konut krizi ve ev sahibi-kirac? anla?mazl?klar?na da de?inilen ara?t?rmada; konutlar?n iklim ko?ullar?na kar?? yeterli izolasyona sahip olmas?, sosyal içermeyi destekleyen bir yerel çevre sunmas? gibi pek çok unsurun iyi olma halinin merkezinde yer ald???na i?aret edildi.
Konut harcamalar?nda ?zmir Türkiye’de ikinci s?rada
Ayr?ca uygun fiyatl? bar?nma için ayr?lmas? gereken kira bütçesinin hanehalk? net gelirinin yüzde 30’unu a?mamas? gerekti?i belirtildi. Bu oran?n; bar?nma maliyetlerinin hane bütçesi içinde sürdürülebilir düzeyde kalabilmesi ve g?da, sa?l?k, e?itim ile ula??m gibi di?er temel ihtiyaçlara yeterli pay ayr?labilmesi aç?s?ndan uluslararas? literatürde yayg?n biçimde kullan?lan bir referans de?er oldu?una vurgu yap?ld?.
Uygun fiyat kriterinin elveri?li bar?nma hakk?n?n temel bir bile?eni oldu?unun alt? çizildi. Türkiye ?statistik Kurumu (TÜ?K) Bölgesel Sat?nalma Gücü Paritesi’ne göre konut harcamalar?nda en yüksek endeks de?erine sahip ilk 10 bölgeye de de?inildi. ?zmir 143,9 ile 147,3’lük endekse sahip ?stanbul’un ard?ndan ikinci s?rada yer ald?. Ayd?n, Denizli, Mu?la 122,7’lik endekslerle üçüncülü?ü payla?t?. Ankara 121,6’l?k endeksle listede dördüncü s?rada kald?.
?lçelerde yakla??k iki kat kira art??? ya?and?
Raporda, bar?nma giderlerinin ?zmir’de ya?am maliyetini belirleyen ba?l?ca unsurlardan biri hâline geldi?i de ortaya konuldu.
Raporda ayr?ca, 2025 y?l? itibar?yla iki asgari ücretle çal??an yeti?kinden olu?an dört ki?ilik bir hanenin ayl?k toplam gelirinin 44 bin 208 TL oldu?u bilgisine yer verildi. Bar?nma hakk? kapsam?nda belirlenen yüzde 30’luk kira kriteri üzerinden yap?lan de?erlendirmede, kira için ayr?labilecek azami tutar?n 13 bin 262 TL oldu?u ifade edildi.
Bu çerçevede çal??mada, ?zmir’in 11 merkez ilçesinde 100 metrekarelik bir konutun ortalama kira bedelinin 25 bin 820 TL seviyesine ula?t??? belirtildi. Söz konusu veriler, merkez ilçelerde bar?nma giderlerinin uygun fiyatl? bar?nma kriterinin yakla??k iki kat?na ç?kt???n? ortaya koydu.
Metrekare baz?nda kira bedelleri incelendi?inde Güzelbahçe ve Narl?dere gibi ilçelerin öne ç?kt??? görüldü. Buna kar??n, daha dü?ük gelirli hanelerin yo?unla?t??? Karaba?lar ve Bayrakl? gibi ilçelerde dahi bar?nma maliyetlerinin kira/gelir oran? bak?m?ndan yüzde 30’luk uygun fiyatl?l?k s?n?r?n? a?t??? tespit edildi.
Son 7 y?lda ba? döndüren art??
Raporda 2018-2025 y?llar? aras?nda da 100 metrekarelik bir konutun kira de?i?im oran? üzerinden analiz yap?ld?. Buna göre Narl?dere’de 23 kat, Güzelbahçe’de 21 kat, Kar??yaka ve Balçova’da 20 kat kira art??? ya?and?.
Sonuç olarak, 2018–2025 y?llar? aras?nda ?zmir’de bar?nma konusunun, ya?am?n di?er temel ihtiyaçlar?yla olan ili?kisi nedeniyle bireylerin iyi olma hâlini do?rudan etkileyen en kritik yap?sal sorunlardan biri hâline geldi?i görüldü. Mevcut gelir düzeylerinin, özellikle asgari ücretli ve sabit gelirli haneler aç?s?ndan bar?nma hakk?na fiilen eri?ilmesi güç bir duruma dönü?türdü?ü tespit edildi. Bar?nma maliyetlerindeki art???n yaln?zca bireysel refah? de?il; kentte sosyal adalet, mekânsal bütünlük ve ya?am kalitesi üzerinde de belirleyici etkiler yaratt??? gözlemlendi.