BBC taraf?ndan do?rulanan videolar ve görgü tan?klar?n?n aktard?klar?, devletin protestolara kar?? ?iddeti art?rd???n? ortaya koydu. ?ran Ba?savc?s?, protestolara kat?lanlar?n “Tanr?'ya dü?man” say?laca??n? ve bunun idam cezas? gerektirdi?ini aç?klad?.
ABD Ba?kan? Donald Trump, ?ran yönetiminin “insanlar? öldürmeye ba?lamas?” halinde ülkesinin “çok sert kar??l?k verece?ini” söylemi?, buna kar??l?k ?ran Meclis Ba?kan?, ABD’nin sald?rmas? durumunda ?srail ve bölgedeki ABD üslerinin hedef olaca??n? aç?klam??t?.
Protestolar ülke geneline yay?ld?
Gösteriler, artan enflasyon ve hayat pahal?l??? nedeniyle ba?lam??, k?sa sürede ?ran’?n tüm eyaletlerinde, 100’den fazla ?ehir ve kasabaya yay?lm??t?. Protestocular art?k do?rudan dini lider Ayetullah Ali Hamaney yönetiminin sona ermesini talep ediyor.
Hamaney ise protestocular? “vandallar” olarak niteledi ve ABD’yi memnun etmeye çal??t?klar?n? söyledi. Trump ise sosyal medyada “?ran özgürlü?e hiç olmad??? kadar yak?n” ifadelerini kulland?.
Ölü ve yaral? say?s? art?yor
BBC kaynaklar? ve ABD merkezli Human Rights Activists in Iran (HRANA), aralar?nda güvenlik görevlilerinin de bulundu?u 100’den fazla ki?inin hayat?n? kaybetti?ini bildirdi. Hastanelerin yaral? ve ölülerle dolup ta?t???, baz? morglarda yer kalmad??? aktar?ld?.
Rasht kentindeki bir hastaneye tek bir gecede 70 cans?z beden getirildi?i do?ruland?. Tahran’daki bir sa?l?k çal??an?, birçok gencin ba??ndan veya kalbinden vurularak hastaneye ula?amadan hayat?n? kaybetti?ini söyledi.
2 bin 500'den fazla ki?i tutukland?
Polis yetkilileri, protestolarda “kilit isimlerin” gözalt?na al?nd???n? ve ölümlerin bir k?sm?ndan “örgütlü gruplar?” sorumlu tuttuklar?n? öne sürdü. Ancak bu iddialara dair somut kan?t sunulmad?. ?nsan haklar? gruplar?na göre ?imdiye kadar 2 bin 500’den fazla ki?i tutukland?.
?ran’da internet büyük ölçüde kesildi. Hem küresel internete hem de ülke içi a?lara eri?im ciddi ?ekilde s?n?rland?. Uzmanlara göre bu kesintinin 2022’deki protestolardan bile daha kat? oldu?u vurgulan?yor. Uydu interneti Starlink’in kullan?labildi?i ancak bunun da riskli oldu?u belirtiliyor.
Uluslararas? tepkiler
Amnesty International, güvenlik güçlerinin protestoculara kar?? ölümcül güç kulland???na dair “son derece endi?e verici” raporlar ald?klar?n? aç?klad?. ?ngiltere D??i?leri Bakan? Yvette Cooper, ?ran halk?n?n ?iddet tehdidi olmadan görü?lerini ifade edebilmesi gerekti?ini söyledi.
2022 protestolar?n? hat?rlatt?
Mevcut protestolar, 2022’de gözalt?nda hayat?n? kaybeden Mahsa Amini sonras? ba?layan gösterilerden bu yana en yayg?n protestolar olarak görülüyor. O dönemde insan haklar? örgütlerine göre 550’den fazla ki?i öldürülmü?, 20 binden fazla ki?i gözalt?na al?nm??t?.