ABD'de Yüksek Mahkeme'den Ba?kan Donald Trump'?n gümrük vergileri tarifelerine darbe. Mahkeme, Trump'?n ulusal acil durum yetkilerine dayanarak uygulamaya koydu?u kapsaml? gümrük tarifelerini iptal etti. Yüksek Mahkeme'nin ald??? 6-3'lük son karar, küresel ticaretteki tüm ta?lar? yerinden oynatarak ithalatç?lara 175 milyar dolarl?k tarihi bir iade kap?s? açt?.
Donald Trump'?n ba?kanl?k yetkilerini kullanarak IEEPA kapsam?nda hayata geçirdi?i geni? çapl? gümrük vergileri resmi olarak iptal edildi. Bu kritik ad?m, yürütme gücünün s?n?rlar?n? net ?ekilde çizerken ABD borsalar?nda yükseli?i meydana getirdi.
Karar? kaleme alan Yüksek Mahkeme Ba?kan? John Roberts, daha önceki bir Yüksek Mahkeme içtihad?na at?f yaparak, “Ba?kan, ola?anüstü yetki iddias?n? hakl? göstermek için Kongre’den aç?k bir yetkilendirme göstermek zorundad?r. Bunu yapamam??t?r” ifadelerini kulland?.
TARTI?MALI TAR?FELER VE KÜRESEL ETK?LER
Trump, ithal ürünlere uygulanan vergileri, ikinci ba?kanl?k döneminin ba??ndan itibaren ekonomi ve d?? politikan?n temel araçlar?ndan biri haline getirmi?ti. Bu tarifeler, birçok ticaret orta??n? kar?? kar??ya getiren ve küresel piyasalarda belirsizli?e yol açan bir ticaret sava??n?n merkezinde yer ald?.
Dava, tarifelerden etkilenen ?irketler ile ço?u Demokrat yönetim alt?nda bulunan 12 ABD eyaletinin açt??? hukuki ba?vurular sonucunda Yüksek Mahkeme’ye ta??nd?. Alt mahkemenin Trump aleyhine verdi?i karar, Yüksek Mahkeme taraf?ndan da onanm?? oldu.
YETK? TARTI?MASI: BA?KAN MI KONGRE M??
ABD Anayasas?, vergi ve gümrük tarifesi koyma yetkisini Kongre’ye veriyor. Ancak Trump, Kongre onay? olmaks?z?n, IEEPA’y? kullanarak neredeyse tüm ticaret ortaklar?na yönelik tarifeler uygulam??t?. IEEPA, ba?kana ulusal acil durumlarda ticareti düzenleme yetkisi tan?yor; ancak yasa metninde tarifelere aç?k bir at?f bulunmuyor.
Trump, IEEPA’y? bu amaçla kullanan ilk ABD ba?kan? olmu?tu. Daha önce yasa, genellikle dü?man ülkelere yapt?r?m uygulanmas? veya varl?klar?n dondurulmas? gibi ad?mlar için kullan?lm??t?.
M?LYARLARCA DOLARLIK GEL?R VE ?ADE ?HT?MAL?
Trump yönetimi, söz konusu tarifelerin önümüzdeki on y?lda ABD’ye trilyonlarca dolar gelir sa?layaca??n? savunuyordu. Hükümet, 14 Aral?k’tan bu yana tahsil edilen tarife gelirlerine ili?kin güncel veri payla?mad?. Ancak Penn-Wharton Bütçe Modeli ekonomistlerine göre, IEEPA kapsam?nda toplanan gümrük vergileri 175 milyar dolar? a?t?. Mahkeme karar? do?rultusunda bu tutar?n iade edilmesi gerekebilece?i belirtiliyor.
ABD Kongre Bütçe Ofisi ise mevcut tüm tarifelerin yürürlükte kalmas? halinde, y?ll?k yakla??k 300 milyar dolarl?k gelir öngörüyordu. Hazine Bakanl??? verilerine göre, 30 Eylül’de sona eren 2025 mali y?l?nda net gümrük vergisi gelirleri 195 milyar dolar ile rekor seviyeye ula?t?.
TRUMP CEPHES?NDEN “B PLANLARI"
Yüksek Mahkeme’nin kas?m ay?nda davay? ele almas?n?n ard?ndan Trump, olas? bir aleyhte karar durumunda “ikinci bir oyun plan?” geli?tireceklerini söylemi?ti. Hazine Bakan? Scott Bessent ve di?er yönetim yetkilileri, tarifeleri korumak için ulusal güvenli?i tehdit eden ithalata veya haks?z ticaret uygulamalar?na kar?? misilleme yap?lmas?na izin veren ba?ka yasal dayanaklar?n devreye sokulabilece?ini ifade etti.
Ancak uzmanlara göre, bu alternatifler Trump’?n IEEPA sayesinde elde etti?i h?zl? ve kapsaml? tarife uygulama esnekli?ini sa?lamayabilir.
DI? POL?T?KADA TAR?FELER?N ROLÜ
Trump, tarifeleri yaln?zca ticari de?il, siyasi bir bask? arac? olarak da kulland?. Çin, Kanada ve Meksika’ya yönelik tarifeler, fentanil kaçakç?l??? ve uyu?turucu ticareti gerekçesiyle “ulusal acil durum” ilan edilerek uygulanm??t?. Ayr?ca Brezilya, Hindistan ve Kanada gibi ülkelerle ya?anan siyasi gerilimlerde de tarifeler bir koz olarak öne ç?kt?.
Bu yakla??m, ABD’nin geleneksel müttefikleri dahil olmak üzere birçok ülkeyle ili?kilerin gerilmesine yol açt?.
DAVALAR VE YARGI SÜREC?
Yüksek Mahkeme önüne gelen davalar üç ayr? hukuki süreçten olu?tu. Washington merkezli Federal Temyiz Mahkemesi, bir davada ithalat yapan be? küçük i?letmeyi, di?erinde ise Arizona’dan Vermont’a kadar uzanan 12 eyaleti hakl? bulmu?tu. Ayr? bir dosyada ise federal bir yarg?ç, aile ?irketi olan Learning Resources lehine karar vermi?ti.
P?YASANIN TEPK?S? NE OLDU?
Piyasalar?n gözü kula?? Yüksek Mahkeme'nin karar?na çevrilmi?ti. Karar öncesinde negatif seyir sergileyen ABD borsalar?, karar?n ard?ndan k?smi yükseli?e geçti.
Nasdaq kritik karar öncesinde dünü 24 bin 879 puandan kapatt?. Mahkeme karar? sonras? Nasdaq, 25 bin 28 puana kadar yükseldikten sonra TS? 18.34'te 24 bin 921 puana geriledi.
S&P 500 dünü 6 bin 880 puandan dünü tamamlam??t?. ABD Borsalar?n?n aç???yla beraber, karar?n etkisiyle S&P500 6 bin 910 puana yükseldi. S&P500 TS? 18.34'te 6 bin 877 puana geriledi.
Dow Jones 49 bin 510 puan ile dünü geride b?rakt?. Yüksek Mahkeme'nin karar? sonras? Dow Jones 49 bin 713 puana yükseldikten sonra 18.34'te 49 bin 44 puanda bulunuyor.