ABD Ba?kan? Donald Trump, ABD ile ?ran aras?nda Hürmüz Bo?az?'n?n yeniden trafi?e aç?lmas?n? ve ate?kesin uzat?lmas?n? içeren anla?man?n tamamland???n? duyurdu. Sosyal medya hesab? üzerinden aç?klama yapan Trump, cuma günü imzalanacak anla?mayla birlikte Bo?az'?n may?n temizleme çal??malar? amac?yla aç?laca??n?, böylece hem bölge hem de dünya genelinde petrol ak???n?n yeniden ba?layaca??n? belirtti. ABD Ba?kan? Donald Trump, ate?kesi "?ran ?slam Cumhuriyeti ile yap?lan anla?ma art?k tamamlanm??t?r. Herkesi tebrik ederim! Bu vesileyle, Hürmüz Bo?az?’n?n ücretsiz olarak aç?lmas?n? tam yetkiyle onayl?yorum ve e? zamanl? olarak, ABD Donanmas?’n?n ablukas?n?n derhal kald?r?lmas?n? da onayl?yorum. Dünyan?n gemileri, motorlar?n?z? çal??t?r?n, petroller aks?n!" sözleriyle duyurdu.
?ran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi ve ?ran D??i?leri Bakan Yard?mc?s? Kaz?m Garibadi de mutabakat zapt? metninin nihai hale getirildi?ini ve resmi imza töreninin ?sviçre'de yap?laca??n? do?rulad?. 19 Haziran günü ?ran D??i?leri Bakan? ve ABD Ba?kan Yard?mc?s? Cenevre'de imza için bir araya gelecek. Ancak ?srail, sava??n bitti?ini kabul etmeyi reddediyor. ?srail Savunma Bakan? Lübnan'dan çekilmeyi reddettiklerini duyurdu, ?ran'a kar??l?k vermeye haz?r olduklar?n? söyledi.
BARI?IN ÖNÜNDE ?SRA?L ENGEL?
Sava??n en büyük destekçisi olan ?srail, anla?madan hiç de memnun de?il. ?srail'in önemsedi?i ?ran'?n vekil güçlere verdi?i deste?in sonland?r?lmas? ve balistik füze program?n?n durdurulmas? ise anla?mada yer almad?. ?srail'in talebi olan "?ran nükleer program?n?n tamamen yok edilmesi" bir hayal olarak kald?. Dahas?, ?ran rejimi sava? boyunca siyasi olarak daha da güçlendi. Bu durum ?srail'in sa? kesiminde deprem etkisi yaratt?. ?srail Savunma Bakan? ?srail Katz, ate?kese ra?men ?srail ordusunun Lübnan, Suriye ve Gazze'den çekilmeyece?ini söyledi.
Katz, "tüm terör yap?lar?n?n yok edilece?ini" söyledi ve "bu hatlar?n ?srail'in en büyük ba?ar?s? oldu?unu" ifade etti. Katz "?ran sald?r?rsa, tüm gücümüzle kar??l?k verece?iz" diye ekledi. A??r? sa?c? emniyet bakan? Itamar Ben-Gvir ise duyurular sonras? "ABD-?ran anla?mas? bizi ba?lam?yor. Lübnan'daki Hizbullah tamamen yok edilmeli" aç?klamas?n? yapt?. ?srail'in Lübnan'daki sald?r?lar? devam ettirmesi, ?srail ve ?ran aras?nda bir çat??man?n patlak vermesine neden olacakt?r. ABD'nin böyle bir çat??maya ?srail taraf?nda kat?l?p kat?lmayaca?? ise merak konusu. Axios'a göre Trump, geçti?imiz hafta ?srail'i "çat??ma durumunda ?srail'i ?ran füzelerinden korumayaca??" konusunda uyard?.
BO?AZ HALA MAYINLI
Anla?ma haberinin ard?ndan uluslararas? petrol göstergesi Brent petrol Asya i?lemlerinde yüzde 4,7 dü?erek 81 dolara gerilerken, Japonya'n?n Nikkei endeksi yüzde 5'in üzerinde de?er kazand?. ABD ve Avrupa vadeli endekslerinde de yükseli? kaydedildi. Bu dönem içerisinde Beyrut'a ya da ?ran'a gerçekle?ebilecek bir sald?r? sava??n fitilini yeniden yakabilir. ?ran'?n Hürmüz Bo?az?'na yerle?tirdi?i may?nlar ise hala mevcut. Bu sebeple petrol ak???n?n eski haline dönmesi için uzun süreli bir bar???n gerekli oldu?u, may?nlar?n temizlenmesi gerekti?inin alt? çizildi. Çat??malar?n devam etmesi, petrol piyas?na daha büyük bir darbe indirebilir.
ANLA?MA MADDELER? NELER?
?ran, 60 günlük süre boyunca Bo?az geçi?lerinden ücret talep etmeyecek. Dünyadaki petrol ve gaz trafi?inin yakla??k yüzde 20'sinin geçti?i Hürmüz Bo?az?'n?n kapal? kalmas?, küresel enerji krizini tetiklemi? ve ABD'deki kas?m ay? ara seçimleri öncesinde yak?t fiyatlar?n? yükseltmi?ti. Mutabakat kapsam?nda ?ran, nükleer silah edinmeyece?ini ve geli?tirmeyece?ini vurgulayacak. Bu esnada Lübnan'daki Hizbullah-?srail sava?? dahil olmak üzere tüm cephelerdeki çat??malar duracak. ?ran'?n elinde bulunan 9 tonun üzerindeki zenginle?tirilmi? uranyum stoku, Uluslararas? Atom Enerjisi Ajans? (UAEA) gözetiminde, ülke içinde seyreltilecek. ABD, 60 günlük ate?kes süresince ?ran'?n petrol sat???na olan yapt?r?mlar ask?ya al?nacak, ?ran'?n 24 milyar dolarl?k dondurulmu? deniza??r? varl?klar? da a?amalar halinde serbest b?rak?lacak. Bu ?artlar?n 60 gün içinde yava?ça uygulanmas? bekleniyor.
?SRA?L'?N KABUSU
Anla?ma öncesinde ?srail'in Beyrut'ta Hizbullah'a düzenledi?i sald?r?y? ele?tiren Trump, ?srail Ba?bakan? Benjamin Netanyahu'ya tepki göstererek, tüm taraflar?n geri ad?m atmas? ve Lübnan da dahil olmak üzere bölgeye bar?? getirilmesi gerekti?ini vurgulad?. Dün ak?am ?srail ordusunun Lübnan'?n ba?kenti Beyrut'u vurmas?, gerilimi en üst düzeye ta??d?. ?ran'?n k?rm?z? çizgisi olan Beyrut, ?ran'?n misillemesini tetikleyecekti. Ancak ABD hükümeti araya girdi, ?ran'dan anla?may? imzalamas?n? ve sald?rmamas?n? istedi. Bu esnada ABD Ba?kan? Donald Trump, hem arka kap? diplomasisinde hem de bas?n?n önünde ?srail Ba?bakan? Netanyahu'yu yerden yere vurdu. Aç?kça söven Trump, "Netanyahu'nun mant?kl? yarg?da bulunma yetene?i yok" dedi. Daha sonra Axios'a konu?an Trump 'Netanyahu'yu cezaland?rd???n?' söyledi. Lübnan'daki sald?r?lar sona erdi. Bu durum ?srail'in sa? kesiminde deprem etkisi yaratt?. A??r? sa?c? emniyet bakan? Itamar Ben-Gvir, duyurular sonras? "ABD-?ran anla?mas? bizi ba?lam?yor. Lübnan'daki Hizbullah tamamen yok edilmeli" aç?klamas?n? yapt?.
?MZANIN TAR?H? 19 HAZ?RAN
?ran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi, var?lan mutabakat çerçevesinde Lübnan dahil tüm cephelerdeki sava??n kal?c? ve derhal sona erece?ini, ?ran'a yönelik deniz ablukas?n?n ise derhal ve tamamen kald?r?laca??n? bildirdi. Anla?ma, 19 Haziran günü Cenevre'de imzalanacak. ABD Ba?kan? Trump'?n imzay? bizzat at?p atmayaca?? henüz bilinmiyor. ABD Ba?kan Yard?mc?s? Vance, Trump'?n törene kat?lmamas? durumunda ülkesi ad?na imzay? atacak. ?ran ise Cenevre'ye D??i?leri Bakan? Abbas Arakçi ve Parlamento Ba?kan? Muhammed Bag?r Galibaf'? imzay? atmak üzere gönderecek. Buna ra?men henüz hiçbir anla?maya imza at?lm?? de?il. 19 Haziran'da at?lacak imza ise, 60 günlük bar?? görü?melerini ba?latacak olan mutabakat zapt?.