Türkiye Ekonomi Politikalar? Ara?t?rma Vakf? (TEPAV), dün, “Hürmüz krizi sonras? enerji mimarisi ve Türkiye” ba?l?kl? bir rapor yay?mlad?. Alternatif enerji güzergâhlar?na odaklanan raporu TEPAV Enerji ve ?klim De?i?ikli?i Çal??malar? Merkezi Direktörü Dr. Mühdan Sa?lam kaleme ald?.
‘HÜRMÜZ AÇILSA B?LE ESK?S? G?B? OLMAZ’
26 sayfal?k raporda ilk olarak durum de?erlendirmesi yap?ld?. Hürmüz’ün kapanmas?yla günlük yakla??k 20 milyon varil petrol ve türev ürünün yan? s?ra LNG, kondensat ve LPG ak???n?n kesintiye u?rad??? ve bunun enerji fiyatlar?ndan gübre üretimine, petrokimyadan lojisti?e kadar uzanan geni? bir alanda zincirleme sonuçlar do?urdu?u belirtildi. Bugün Hürmüz Bo?az? yeniden aç?lsa bile enerji ak???n?n k?sa sürede eski seviyeye gelmeyece?i, küresel enerji mimarisinin s?n?rl? say?da stratejik geçide a??r? ba??ml? yap?s?n?n yönetilebilir olmaktan ç?kt??? de?erlendirmesi yap?ld?.
‘ENERJ? AKI? YOLLARI YEN?DEN TASARLANMALI’
Raporda Hürmüz’e alternatif olarak gösterilen Do?u-Bat?, Füceyre, SUMED, Irak-Suudi Arabistan, Eilat-A?kelon ve Kerkük-Yumurtal?k perol boru hatlar?n?n genel olarak s?n?rl? kapasiteye sahip oldu?u ve ço?unlukla ham petrol ta??d??? kaydedildi. Do?algaz hatlar?n?n da benzer ?ekilde Hürmüz’ü ikame edemeyece?i, daha çok tampon i?levi görece?i de?erlendirildi. “Mesele yaln?zca yeni güzergâhlar olu?turmak de?il, yo?unla?man?n kendisini yönetebilmektir. Burada odaklan?lmas? gerekense enerji ak??lar?n?n tekil geçitlere, s?n?rl? say?da altyap?ya ve belirli üretim merkezlerine a??r? ba??ml? olmaktan ç?kar?lmas?; yani mevcut yap?n?n yaln?zca iyile?tirilmesi de?il, belirli ölçüde yeniden tasarlanmas?d?r” dendi.
‘TÜRK?YE YEN? M?MAR?DE ÖNE ÇIKIYOR’
Ard?ndan Türkiye eksenli alternatif güzergâhlar üzerinde duruldu. “Türkiye, Asya ve Avrupa’y? birbirine ba?layan konumu, mevcut boru hatt? deneyimi, Ceyhan ba?ta olmak üzere enerji altyap?s? ve NATO ?emsiyesinin sundu?u güvenlik zeminiyle yeni mimaride öne ç?kan seçeneklerden biridir. Bakü-Tiflis-Ceyhan Ham Petrol Boru Hatt?’na (BTC) ev sahipli?i yapmas? ve TANAP üzerinden Azeri gaz?n?n Avrupa’ya ta??nmas?nda üstlendi?i rol, Türkiye’nin yaln?zca transit de?il, bölgesel enerji projelerinde deneyimli bir ortak oldu?unu göstermektedir” dendi.
Orta Koridor üzerinde durularak, “Bu, yaln?zca alternatif bir güzergâh de?il; farkl? kaynaklar? farkl? hatlar üzerinden birbirine ba?layan ve kesintilere ra?men çal??abilen bir enerji mimarisinin temelini olu?turmaktad?r. Bu yap?n?n ay?rt edici özelli?i verimlilikten ziyade dayan?kl?l??? öncelemesidir. Amaç en k?sa yol de?il, kesintisiz ve alternatiflerle desteklenen bir sistem kurmakt?r. Orta Koridor perspektifinden bak?ld???nda, petrol ve do?algaz zengini ülkelerin Türkiye üzerinden Akdeniz’e aç?larak yeni pazarlara eri?imi kritik önem ta??maktad?r” ifadeleri kullan?ld?.
PETROL ?Ç?N KAZAK?STAN VURGUSU
Raporda, “Önerilen yap?, Kazakistan ve Irak petrolünü Hazar ve karasal hatlar üzerinden Türkiye’ye ula?t?rmak ve buradan çoklu ç?k?? noktalar?na yönlendiren çok katmanl? bir sistem olarak kurgulamakt?r” dendi. Yol haritas?, “Kazak petrolünün Hazar'? geçerek Azerbaycan'a ula?t?r?lmas? bu sistemin ilk ad?m?n? olu?turmaktad?r. Kazakistan ile Azerbaycan aras?nda kurulacak bir boru hatt?, petrolü do?rudan BTC sistemine ba?layarak Karadeniz'deki CPC hatt?na olan ba??ml?l??? azalt?r ve kesintisiz yüksek hacimli ak?? sa?lar. Boru hatt?n?n in?a edilememesi durumunda tanker ta??mac?l??? veya k?smi boru hatt?-deniz ta??mac?l??? kombinasyonu devreye al?nabilir. Kazak petrolü Azerbaycan'a ula?t?ktan sonra Türkiye'ye aktar?m süreci iki alternatifle ele al?nabilir. BTC'nin günlük 1,2 milyon varillik aktar?m kapasitesi vard?r, ancak güncel veriler incelendi?inde hatt?n kullan?m? kapasite s?n?r?n?n epey alt?nda kalmaktad?r. Bu at?l kapasite, hatt? sistemin ana ta??y?c? omurgas? hâline getirebilir” ?eklinde anlat?ld?.
Suudi Arabistan, Kuveyt ve Basra’n?n Ceyhan ile entegrasyonu ve böylece Ceyhan'?n dönü?ümünden de bahsedildi. “Bu çerçevede ortaya ç?kan yap?, bölgesel enerji sisteminde i?levsel bir rol da??l?m? yaratmaktad?r: Kazakistan ana tedarikçi, Irak yüksek hacimli tamamlay?c? kaynak, Azerbaycan transit ve dengeleme ülkesi, Türkiye ise i?leme, depolama ve ticaret fonksiyonlar?n? bir araya getiren merkez konumuna yerle?mektedir” sözleri kaydedildi.
GAZDA TÜRKMEN?STAN ÜZER?NDE DURULDU
Do?algaz için için de benzer ?ekilde alternatif güzergâhlar sunuldu. “Azerbaycan ve Türkmenistan, Avrupa Birli?i'nin gaz ihtiyac?n?n daha istikrarl? ve çe?itlendirilmi? bir ?ekilde kar??lanmas?nda öne ç?kan iki temel aktördür. Bu noktada Türkmenistan gaz?n?n sisteme eklenmesi, kritik bir tamamlay?c? unsur olarak öne ç?kmaktad?r. Türkmenistan gaz?n?n Hazar üzerinden Azerbaycan’a ula?t?r?lmas?, sistemin ilk ve en kritik ad?m?n? olu?turmaktad?r. Türkmen gaz? Azerbaycan'a ula?t?ktan sonra Mevcut Bakü-Tiflis-Erzurum boru hatt?, s?n?rl? hacimlerin h?zl? biçimde ta??nmas?na imkân tan?maktad?r. Ancak Azerbaycan ve Türkmenistan’?n ayn? anda sisteme gaz vermesi durumunda k?sa vadeli bu çözüm kapasite tavana yakla?t??? için zorlanabilir” denerek, Azerbaycan-Ermenistan-Türkiye hatt?n?n kurulmas? önerildi.
Katar gaz?n?n da Türkiye’ye ula?mas? için rotalar çizildi. Raporda sonuç olarak, “Önümüzdeki dönemde temel mesele, yaln?zca yeni güzergâhlar olu?turmak de?il; enerji ak??lar?n?n nas?l organize edilece?ini belirleyen mimariyi yeniden kurgulamakt?r. Bu dönü?üm, verimlilik ile dayan?kl?l?k aras?nda yeni bir denge kurulmas?n? zorunlu k?larken Türkiye gibi ba?lant?sall?k kapasitesi yüksek ülkeler için de önemli ancak ko?ullu bir rol alan? yaratmaktad?r” ifadeleri kullan?ld?.