?ZSU Genel Müdürlü?ü ile ?zmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü i? birli?inde, Avrupa Birli?i finansman?yla yürütülen “Dijital Dünyada ?klim De?i?ikli?i ?çin Kentsel Yeralt? Suyu Sürdürülebilirli?i” projesi kapsam?nda ?zmir’in su kaynaklar?, k?y? bölgelerinde artan tuzlanma riski, yeralt? sular?n?n izlenmesi ve alternatif su üretim yöntemleri bilim insanlar? ve uzmanlar taraf?ndan ele al?nd?. Tarihi Havagaz? Fabrikas?’nda düzenlenen panelin ilk oturumunun moderatörlü?ünü Prof. Dr. Koray Velibeyo?lu, ikinci oturumun moderatörlü?ünü ise Prof. Dr. Alper Baba üstlendi. Birinci oturumda ?zmir’in su durumu ve tuzlanma ba?l?klar? masaya yat?r?l?rken, ikinci oturumda kentsel drenaj ve metropollerde su yönetimi tart???ld?.
Erdo?an: Barajlardaki tablo hiç bu kadar kötü olmam??t?
?ZSU Genel Müdürü Gürkan Erdo?an, birinci oturumun aç?l?? konu?mas?nda iklim krizinin su kaynaklar? üzerindeki etkisine dikkat çekti. Erdo?an, “Ekim, kas?m ve aral?k aylar?nda ?zmir’e bekledi?imiz ya???lar gelmemi?ti. Kay?tlar?n tutulmaya ba?land??? 1998 y?l?ndan bu yana hiçbir dönemde bu üç aydaki gibi dü?ük ya??? görülmemi?. Bu nedenle y?lba?? gecesi su arz?n? sa?lamakta çok zorluk çektik. Ancak ald???m?z tedbirler ve yeni su kaynaklar?n? devreye alarak kentin su arz?n? sa?lad?k. 3 Ocak itibariyle ya???lar ba?lad? ve barajlarda tablo de?i?meye ba?lad?” dedi.
“?zmir’in içme suyunun yüzde 60’? kuyulardan sa?lan?yor”
Erdo?an, ?zmir’in su temininin Türkiye’nin di?er büyük kentlerinden farkl? oldu?unu belirterek “?stanbul’da suyun yüzde 98’i, Ankara’da yüzde 99’u barajlardan sa?lan?rken, ?zmir’de suyun yakla??k yüzde 60’? kuyulardan, yüzde 40’? barajlardan geliyor. ?zmir genelinde yakla??k 1600 kuyu bulunuyor. K?y? akiferlerinde tuzlanma riski ta??yan 318 kuyu ise 11 k?y? ilçesinde yer al?yor. Deniz suyu ar?tman?n maliyetinin tuzlu yeralt? suyu ar?tmaya göre yakla??k 3 kat daha yüksek oldu?u biliniyor. Bu nedenle k?y? akiferlerinde tuzlanma izleme ve tuzlu yeralt? suyuna yönelik pilot ar?tma tesisi yakla??m? öne ç?k?yor. Bu projeyi bu nedenle kurum olarak çok önemsiyoruz” diye konu?tu.
Prof. Dr. Orhan Gündüz: ?zleme karar kalitesini art?r?r
?YTE Çevre Mühendisli?i ö?retim üyesi Prof. Dr. Orhan Gündüz, as?l müdahale alan?n?n a??r? yeralt? suyu çekimlerinin azalt?lmas? oldu?unu söyledi. Tuzlanm?? sular?n “kullan?labilir hale getirilebilece?ini” belirten Gündüz, ters ozmoz gibi teknolojilerle ar?t?m?n mümkün oldu?unu, ancak enerji, i?letme ve at?k (konsantre) yönetimi gibi ba?l?klarda planlama gerekti?ini vurgulad?.
Gündüz, “Tuzlanm?? yeralt? sular? ve/veya deniz suyu, k?y? yerle?imlerinin ihtiyac?nda kullan?labilir. ?lk yat?r?m ve i?letme maliyetleri yüksek olsa da kaynak çe?itlendirmede önemlidir” dedi.
Prof. Dr. M. Tolga Esetlili: Tuzlanma yaln?z su de?il; tar?m ve toprak yönetimi demek
Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Bölümü ö?retim üyesi Prof. Dr. M. Tolga Esetlili, “Tar?msal Sulamada Tuzlanman?n Etkisi” ba?l?kl? sunumunda tuzlanman?n tar?msal üretimi do?rudan etkiledi?ini anlatt?. Esetlili; iklim de?i?ikli?iyle birlikte çiftçinin verimi korumak için gübre kullan?m?na yöneldi?ini, gübre ve toprak uygulamalar?n?n zamanla tabana süzülerek yeralt? sular?na ula?abildi?ini belirtti. Esetlili, salma sulama gibi yöntemlerin terk edilmesi gerekti?ini vurgulayarak, bas?nçl? sulama sistemlerine geçi? ve sulama altyap?s?n?n iyile?tirilmesi ça?r?s? yapt?. Tuzlu topraklarda kimyasal/iyile?tirici uygulamalar, malçlama, ye?il gübreleme ve organik madde yönetimi gibi yakla??mlar?n da gündeme al?nmas? gerekti?ini belirten Esetlili, “Tuzlanma yaln?zca su kalitesi sorunu de?il; toprak-su-ekosistemleri birlikte yönetilmesi gereken bir süreç” dedi.
?kinci oturum: Kentsel drenaj ve metropollerde su yönetimi
Panelin ikinci oturumunda Dokuz Eylül Üniversitesi ?n?aat Mühendisli?i Bölümü ö?retim üyesi Prof. Dr. Okan F?st?ko?lu “Kentsel Drenaj ve ?zmir” ba?l???nda; ya?mur suyu yönetimi, altyap? planlamas? ve ta?k?n riskleri üzerinden de?erlendirmelerde bulundu. Prof. Dr. Okan F?st?ko?lu, iklim de?i?ikli?i nedeniyle ya???lar?n ?iddeti ve tekrar periyotlar?nda önemli de?i?imler ya?and???n? belirterek, “?klim modellerine dayanarak ?zmir için yapt???m?z çal??mada ya??? tekrar sürelerinin h?zla de?i?ti?ini görüyoruz. Ya???larda yüzde 12-13’lük bir art?? bile tasar?m de?erlerini ciddi ?ekilde de?i?tiriyor. Bugün 100 y?ll?k ya???a göre boyutland?rd???m?z bir altyap? sistemi, 200 y?ll?k ya???la kar??la?abiliyor. ?zmir’de mevcut hidrolojik sisteme bakt???m?z zaman kurak dönemlerde sistem daha çok at?k su sistemi gibi çal???yor. Ya???l? dönemlerde ise çat? ve parsel sular?n?n da sisteme girmesiyle birlikte ya?mur suyu etkisi art?yor. Hatta baz? durumlarda derelerden ve drenaj hatlar?ndan suyu tahliye etmek zorunda kal?yoruz. Çünkü kent yerle?imi zaman içinde do?al dere yataklar?yla iç içe geli?mi? durumda” ?eklinde konu?tu.
F?st?ko?lu, “Biz asl?nda at?k su sistemi tasarlam???z ama zaman içinde içine ya?mur suyu da girmi?. Ya???l? dönemlerde sistemde ciddi debi art??lar? ya?an?yor. Bu nedenle ya?mur suyu ve at?k su sistemlerinin birlikte de?erlendirilmesi ve gerekli önlemlerin al?nmas? gerekiyor. Ancak kent büyük, nüfus yo?un ve altyap?n?n tamam?n? k?sa sürede yenilemek kolay de?il” dedi.
?im?ek: ?klim de?i?ikli?inin etkilerini art?k gözlemliyoruz
Dokuz Eylül Üniversitesi’nden Hidrojeoloji (yer alt? suyu) Uzman? Prof. Dr. Celalettin ?im?ek ise “Metropollerde Su Yönetimi” ba?l???yla; büyük?ehirlerde artan nüfus, iklim etkileri ve veri temelli yönetim gereklili?i üzerine görü?lerini payla?t?. Celalettin ?im?ek, küresel iklim de?i?ikli?inin art?k ölçülebilir etkiler göstermeye ba?lad???n? belirterek son y?llardaki s?cakl?k art??lar?na dikkat çekti. ?im?ek konu?mas?nda, “?klim de?i?irken dünya nüfusu da h?zla art?yor. Bu da kullan?labilir su miktar?n?n ki?i ba??na azalmas?na neden oluyor. 2050 y?l?nda dünya nüfusunun yakla??k 9,2 milyara ula?mas? bekleniyor. Bu kadar insan?n su ihtiyac?n? kar??lamak giderek daha zor hale geliyor” ifadelerini kulland?.
?im?ek, küresel ölçekte su krizinin giderek büyüdü?ünü vurgulayarak ?u de?erlendirmede bulundu: “Bugün bile dünyada yakla??k 3 milyar insan suya eri?imde ciddi s?k?nt?lar ya??yor. Özellikle büyük ?ehirlerde su yönetimi giderek daha kritik bir konu haline geliyor. Ayn? zamanda altyap? yetersizli?i de su yönetimini zorla?t?ran önemli bir sorun olarak kar??m?za ç?k?yor. ?ehirlerde ve metropollerde su yönetimini çok daha do?ru yapmak zorunday?z. Ancak geçmi?ten bugüne bakt???m?zda birçok yerde bu konular yeterince dikkate al?nmadan ?ehirler büyüdü. Bugün geriye dönüp bunlar? düzeltmek oldukça zor ve maliyetli. Geçmi?te yap?lan hatalar? düzeltmek kolay de?il. Ama bundan sonra yap?lacak yeni yerle?im alanlar?nda su yönetimini mutlaka planlaman?n bir parças? haline getirmemiz gerekiyor.”
Su tasarrufu, kay?p-kaçak ve önlemler: 8 ayda 14,2 milyon m³
Panelde, ?zmir Büyük?ehir Belediyesi ve ?ZSU’nun kurakl?k döneminde uygulad??? tedbirlere ili?kin veriler de payla??ld?. Sunumlarda; planl? ve dönü?ümlü 23.00–05.00 saatleri aras? kesintiler, park-bahçe aboneliklerinin iptali ve kademe sistemi gibi ba?l?klar an?msat?l?rken, 8 ayda toplam 14,2 milyon m³ su tasarrufu sa?land??? bilgisi aktar?ld?. Kay?p-kaçakla mücadelede ise 2024’te kent merkezinde %27,17 olan oran?n 2025’te %24,80’e geriledi?i; bir y?ll?k dü?ü?ün %2,37 oldu?u ve bu iyile?meyle yakla??k 5,6 milyon m³ suyun sisteme kazand?r?ld??? kaydedildi.