?ngiltere'deki Greenwich Kraliyet Gözlemevi'nden ileti?im sorumlusu Finn Burridge'e göre, gökyüzünün gün boyunca mavi görünmesini sa?layan iki ana faktör var.
"Birincisi Güne?" diye aç?kl?yor.
"Normal güne? ????? beyaz, yani gökku?a??n?n tüm renklerini içerir. K?rm?z?lar, sar?lar, ye?iller ve maviler."
?kincisi ise atmosferin yap?s?.
Burridge, gökyüzünde azotun yan? s?ra oksijen ve su buhar? gibi çok say?da küçük parçac?k bulundu?unu ve bunlar?n ????? farkl? yönlere da??tt???n? söylüyor.
Mavi ???k di?er renklerin ço?undan daha k?sa dalga boyuna sahip ve daha fazla saç?larak gökyüzünü maviye boyuyor.
Bu süreç, 1870'lerde teoriyi geli?tiren ?ngiliz fizikçi Lord Rayleigh'in ad?yla Rayleigh saç?lmas? olarak biliniyor.
Gün do?umu ve gün bat?m?nda, Güne? gökyüzünde daha alçakta oldu?u için güne? ????? atmosferde daha çok mesafe kat etmek zorunda.
Mavi ???k çok da??l?yor, çok fazla da??lmayan da??lmayan k?rm?z? ve turuncular?n ise gözlerimize ula?am?yor ve böylece gökyüzünün güzel rengi olu?uyor.
Di?er gezegenler
Burridge, Dünya'n?n parlak mavi gökyüzünün Güne? Sistemi'nde benzersiz oldu?unu söylüyor.
Jüpiter gibi baz? gezegenlerin Dünya'n?nkine benzer lo? mavi bir üst atmosfere sahip oldu?u dü?ünülse de, bu atmosfer çok daha az canl?.
Burridge, Güne?'ten daha uzakta olan Jüpiter'in bizim burada ald???m?z güne? ?????n?n sadece % 4'ünü ald???n? belirtiyor ve "Bu yüzden Dünya'daki gibi güçlü ve güzel bir mavi gökyüzü elde edemezsiniz" diyor.
Baz? gezegenlerde ise durum tamamen farkl?.
Mars'?n sadece ince bir atmosferi var bu yüzden Rayleigh saç?lmas? çok fazla gerçekle?miyor.
Bunun yerine, atmosferimizdeki nitrojen ve oksijenden daha büyük olan çok say?daki toz parçac??? ????? farkl? ?ekilde da??t?yor.
Buna Mie saç?lmas? deniyor ve mavi gün bat?mlar? ile k?rm?z? veya sar?ms? bir gökyüzü ile sonuçlan?yor.
Gökyüzü hep mavi miydi?
Bugün Dünya'da bildi?imiz mavi gökyüzü, gezegenin uzun tarihinde nispeten yeni bir geli?me.
Geçmi?te gökyüzünün neye benzedi?ini kesin olarak bilmenin bir yolu olmasa da, bilim insanlar? o dönemde atmosferde hangi gazlar?n bulundu?una ba?l? olarak gökyüzünün renginde dalgalanmalar olabilece?ini tahmin ediyor.
Dünya yakla??k 4,5 milyar y?l önce olu?tu?unda, yüzeyi büyük ölçüde erimi? haldeydi.
Gezegen so?udukça, bir teoriye göre atmosfer ço?unlukla volkanik patlamalardan ve di?er jeolojik faaliyetlerden kaynaklanan gazlardan olu?uyordu. Karbondioksit ve nitrojen, az miktarda metan, çok az da oksijen vard?.
Zaman içinde Dünya'da ya?am, atmosfere çok miktarda metan ekleyen antik bakteriler ?eklinde evrimle?ti.
Bu metana çarpan ???k, gaz? daha karma??k organik bile?iklere dönü?türerek gökyüzünde duman gibi turuncu puslar olu?turdu.
Yakla??k 2,4 milyar y?l önce, siyanobakteri ad? verilen ilk organizmalar?n güne? ?????n? enerjiye dönü?türmek için fotosentezi kullanmaya ba?lad??? ve bu süreçte büyük miktarda oksijen aç??a ç?kard??? Büyük Oksidasyon Olay? ile büyük bir de?i?im meydana geldi.
Oksijen atmosferde önemli seviyelere ula?maya ba?lad? ve sonunda metan pusunu temizledi.
Günümüz atmosferi ?ekillendikçe gökyüzü de bugünkü mavi rengini ald?.
Gökyüzü daima mavi kalacak m??
K?sa vadede, Dünya'n?n mavi gökyüzü bir yere gitmiyor.
Kirlilik, orman yang?nlar?, volkanik patlamalar ve toz f?rt?nalar? gökyüzünün rengini geçici olarak de?i?tirebilse de, bu etkiler k?sa süreli.
Endonezya'daki Krakatoa yanarda??n?n 1883'teki büyük patlamas?ndan sonra, atmosferdeki sülfat ve kül gibi parçac?klar?n ????? al??t???m?zdan farkl? bir ?ekilde da??tmas?ndan kaynakland??? dü?ünülen muhte?em k?rm?z? gün bat?mlar? ve hatta ye?il gün bat?mlar? ve mavi Aylar görüldü.
?ngiltere'deki Reading Üniversitesi'nden meteoroloji uzman? Dr. Claire Ryder, aerosollerin (atmosferdeki kat? veya yar? kat? parçac?klar) genel renk etkisinin boyutlar?na ba?l? olabilece?ini söylüyor.
"Aerosol partiküllerinin hepsi ayn? boyuttaysa, özellikle gün bat?m?nda gerçekten güçlü renklendirme etkileri elde ediyoruz çünkü saç?lmay? ayn? ?ekilde artt?r?yorlar."
"Bir dizi partikül boyutuna sahip oldu?unuzda, her farkl? boyuttaki partikül farkl? dalga boylar?yla farkl? ?ekillerde etkile?ime girerek bir renk kar???m? üretiyor" diye aç?kl?yor.
Ayn? anda meydana gelirlerse, birle?erek "beyaz?ms? veya kahverengimsi bir pus" da olu?turabiliyorlar.
Bu durum bazen volkanik patlamalar veya toz f?rt?nalar?n?n yan? s?ra havadaki kirlilikle de ortaya ç?kabiliyor.
Ryder, iklim de?i?ikli?inin ileride gökyüzümüzün rengini nas?l etkileyebilece?ini dü?ünmeye de?er oldu?unu söylüyor.
"S?cakl?k artt?kça atmosfere daha fazla su buhar? salaca??z. Bu da aerosol partiküllerinin nemle birlikte ?i?mesini sa?layabilir, bu da saç?lma kabiliyetini ve gökyüzünün beyazla?ma etkisini art?r?r".
"Tersine, gelecekte kirlilik emisyonlar? azal?rsa, o zaman daha mavi bir gökyüzüne sahip olabilirsiniz" diye de ekliyor.
Ancak tüm bu de?i?ikliklerin astronomik zaman ölçe?inde pek bir önemi olmayabilir.
Bir milyar y?l
Burridge, gökyüzü rengimizde kal?c? bir de?i?iklik olmas? için atmosferimizin yap?s?nda ciddi bir de?i?im olmas? gerekti?ini söylüyor.
"?nan?lmaz derecede ?anss?z olmad???m?z ve devasa bir meteor çarpmad??? sürece bu ölçekte bir ?ey k?sa vadede gerçekle?meyecek ve bunlar da muhtemelen olmayacak".
Gökyüzünün mavi olmaktan ç?kmas?na en az bir milyar y?l oldu?unu tahmin ediyor.
Güne? ya?land?kça, yava? yava? daha da parlakla?acak.
Burridge, yakla??k bir milyar y?l sonra, Güne?in bugünkünden kabaca % 10 daha fazla ???k yayaca??n? söylüyor.
"Dünyay? ?s?tacak, atmosferden karbondioksiti çekecek ve sonunda okyanuslar?m?z? kaynatmaya ba?layacak."
Bunun atmosfere büyük miktarda oksijen salabilece?ini, hatta gökyüzünü k?sa bir süre için daha yo?un bir maviye dönü?türebilece?ini dü?ünüyor.
Ancak Burridge oksijen gitti?inde, gökyüzünün "beyaz, sar?ms?, çok s?cak, daha Venüs tarz? bir atmosfere" dönü?ece?ini söylüyor.
Daha da ileride, bundan yakla??k be? milyar y?l sonra Güne?'in yak?t? tükenmeye ba?layacak ve k?rm?z? bir deve dönü?ecek.
Burridge "Dünya'n?n süresi sona erdi?inde, ilk bile?eni, yani Güne?'ten gelen mavi ????? kaybedece?iz" diyor.
"Güne? ölmeye ve çok, çok, çok k?rm?z?, büyük y?ld?za dönü?meye ba?lad???nda, Dünya'daki atmosferimiz gerçekten k?pk?rm?z? bir renge sahip olacak."
Ancak Burridge "Bunu görecek bir hayat kalmayacak. Umar?m insanlar o zamana kadar bir ba?ka yerde mavi bir gökyüzü bulabilmek için ba?ka y?ld?zlara gitmi? olurlar" diye de ekliyor.