?zmir Büyük?ehir Belediyesi, “Sa?l?kl? Körfez” hedefi do?rultusunda Gediz Nehri’ni mercek alt?na ald?. Çevre, ?ehircilik ve ?klim De?i?ikli?i Bakanl???’na iletilen deniz kirlili?ine ili?kin ceza ve denetim yetkisi talebinin reddedilmesine ra?men, gemi kaynakl? kirlili?i dron taramalar?yla tespit eden Büyük?ehir, ?zmir Körfezi’ndeki kirlili?in ana nedenlerinden biri olan Gediz Nehri’ndeki kirlili?i ortaya koymak için de su analizlerini sürdürüyor. Gediz Nehri ve yan derelerinde yürütülen izleme faaliyetleri, kirlili?in yaln?zca Körfez’i de?il, do?rudan tar?msal üretimi ve yer alt? su kaynaklar?n? da etkileyebilece?ini i?aret ediyor. ?ZSU ve Manisa Su ve Kanalizasyon ?daresi (MASK?) taraf?ndan ortak yürütülen çal??mada havza genelinde elde edilen veriler, kirlili?in çok yönlü ve birikimli bir yap? gösterdi?ine ve özellikle yeralt? suyu üzerindeki riske dikkat çekiyor.
Ayl?k rapor haz?rlan?yor
Gediz Nehri’nde örneklemeler her ay?n ilk haftas?nda yap?l?yor. ?zmir s?n?r?nda Gediz ana yata??, A??ldere ve Nif Çay? dahil 23, Manisa bölgesinde 36 örnekleme noktas?ndan numune al?n?yor. Kirlilik de?i?imleri düzenli ve anl?k olarak izleniyor. ?zmir’de analizler TÜRKAK akreditasyonlu ?ZSU Halkap?nar Laboratuvar?’nda, Manisa’da ise MASK?’nin akredite laboratuvar?nda yap?l?yor. Elde edilen veriler ayl?k raporlar halinde de?erlendiriliyor. ?zmir Büyük?ehir Belediyesi’nin yürüttü?ü çal??maya, Gediz Nehri’nin büyük bölümüne ev sahipli?i yapan Manisa Büyük?ehir Belediyesi de ayl?k raporlar?yla destek veriyor. ?zmir ve Manisa’dan elde edilen veriler, y?ll?k bir raporda bir araya getirilerek Gediz’in kayna??ndan temiz ç?kmas?na ra?men kirlenmesine neden olan unsurlar, bir y?ll?k süreçte tespit edilecek. Böylece hem ?zmir Körfezi’ni hem de bölge tar?m?n? tehdit eden kirlili?e kar?? daha güçlü ve etkili bir mücadele yürütülecek.
Sulama riski büyüyor
?ZSU ve MASK? verileri bir araya getirilerek bütüncül yakla??mla yürütülen çal??malar sonucu haz?rlanan Ocak ve ?ubat 2026 tarihli “Gediz Nehri ve Yan Derelerinin Kirlilik ?zleme Raporu”, havzan?n idari s?n?rlarla de?il, ekosistem bütünlü?üyle ele al?nmas? gerekti?ini ortaya koyuyor. Rapora göre Gediz 401 kilometrelik ya?am koridoru üzerinde sadece su ta??m?yor; ayn? zamanda sanayi, evsel at?k ve tar?msal bask?n?n izlerini de Körfez’e kadar sürüklüyor. Gediz Nehri’nin Manisa s?n?rlar? içerisine kirletilmi? olarak giri? yapt??? görülüyor. Ocak 2026 raporuna göre ?zmir taraf?nda örneklenen Gediz ana kolundaki birçok noktada temel su kalite göstergeleri alarm veriyor. Toplam azot ve fosfor tüm örnekleme noktalar?nda s?n?r de?erlerin üzerinde yer al?rken, su kalitesi III. s?n?f olarak s?n?fland?r?l?yor. ?letkenlik (tuzluluk) yine tüm noktalarda III. s?n?f seviyesinde ölçülürken, kimyasal oksijen ihtiyac? (KO?) ve biyolojik oksijen ihtiyac? (BO?) gibi organik yük göstergelerinde çok say?da noktada “orta kirlenmi? su” seviyesi tespit ediliyor. Raporda ayr?ca bromür, alüminyum, demir ve bak?r de?erlerinin tüm örneklerde çevresel kalite s?n?rlar?n?n üzerinde oldu?u belirtiliyor. Bu durumun, nehirde hem organik yükün hem de endüstriyel ve tar?msal kaynakl? bask?n?n e? zamanl? etkili oldu?una i?aret etti?i ifade ediliyor.
Kirlilik kaynaklar?
Rapora göre, Gediz Havzas?’nda yayg?n ve kronik bir kirlilik yükü bulunuyor. ?leri biyolojik ar?tma tesisleri devreye al?nsa da al?c? ortam üzerindeki di?er bask?lar?n sürdü?ü, bunun da özellikle endüstriyel kirlili?e i?aret etti?i belirtiliyor. Raporda ayr?ca, azot ve fosforun gübre kullan?m?ndaki art??tan kaynakland???, at?k su ar?tma tesisi olmayan yerle?imlerde yeni tesislerin gerekli oldu?u ve endüstriyel de?arjlar?n daha s?k? denetlenmesi gerekti?i ifade ediliyor.
Gediz Nehri iki koldan Körfez’e ula??yor
Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi emekli ö?retim üyesi, ?zmir Büyük?ehir Belediyesi K?rsal Kalk?nma Dan??man? Prof. Dr. Yusuf Kurucu, Gediz’in Murat Da??’ndan ba?layarak Kütahya, U?ak, Manisa ve ?zmir’den geçerek Ege Denizi’ne ula?t???n? hat?rlatarak, “Bu süreçte olu?an her türlü at?k Gediz’e ula??yor ve nehir Körfez’e kadar kirlenmi? ?ekilde geliyor. Gediz Nehri ve yan dereleri Körfez’i kirleten 33 dereden biri. Kirlili?in parametrelerine bakt???m?zda tar?msal kaynakl? kirlilik var, sanayi kaynakl? kirlilik var, evsel at?klardan kaynaklanan kirlilik var” dedi. Kurucu, nehrin tarihsel yata??na da dikkat çekerek, 1886’da yap?lan müdahaleyle ak???n de?i?ti?ini, ancak eski yata??n da hâlen aktif oldu?unu ve A??ldere hatt? üzerinden iç Körfez’i beslemeye devam etti?ini ifade etti.
Tar?mda risk büyüyor
Prof. Dr. Yusuf Kurucu ise Emiralem Bo?az?’ndan sonra kirlilik yükünün artt???n? belirterek, “Art?k bu su içme suyu olarak kullan?lamayaca?? gibi hayvanlara verilmesi de mümkün de?il” dedi. Kurucu, Gediz’in özellikle Manisa, Menemen ve Foça gibi tar?msal alanlarda sulamada kullan?ld???n? ancak kirlilik nedeniyle riskin büyüdü?ünü vurgulad?. Kurucu, Gediz’den sulama yap?lamad???n?, Menemen Ovas?’ndaki çiftçilerin de sulama suyundan kaynakl? verim kayb? ve toprakta bozulma ?ikâyetlerini dile getirdi?ini aktararak, “Organik kirleticiler ve a??r metaller toprakta birikim yapabildi?i gibi, maalesef yapra?? yenen bitkilere de özellikle do?rudan bula??m yapabiliyor” dedi.
Önlem al?nmazsa Gediz, kirli su kanal?na dönü?ebilir
Prof. Dr. Yusuf Kurucu, Gediz Nehri’ndeki kirlili?in önlenmemesi halinde nehrin do?al yap?s?n? tamamen kaybedebilece?i uyar?s?nda bulundu. Kurucu, “Gediz Nehri kal?r ama bu haliyle ona nehir demek do?ru olmaz. At?k suyun ya da koyu renkli kirli suyun akt??? bir kanala dönü?ür” ?eklinde konu?tu. Gediz’in yaln?zca insanlar için de?il, ku?lardan bal?klara, sucul bitkilerden di?er canl?lara kadar geni? bir ekosisteme ev sahipli?i yapt???n? belirten Kurucu, “?u anda bu ya?am? kaybetmeye devam ediyoruz. Gediz Nehri’ne ba?lanan Nif Çay? çevresinde a??r koku ve sinek sorunu var” ifadelerini kulland?. Kurucu, geçmi?te Gediz ve kollar?nda bal?k türlerinin bulundu?unu hat?rlatarak, “Bu do?al yap? son 30-35 y?lda kaybedildi” dedi.
Hangi önlemler al?nmal??
Prof. Dr. Yusuf Kurucu ise kirlili?in ba?l?ca kayna??n?n sanayi oldu?unu, ikinci s?rada ise tar?m?n yer ald???n? belirterek, “Sanayi–tar?m çat??mas? var. Çiftçi daha çok üretmek ve geçinebilecek düzeyde kazanmak için verimli üretmesi gerekiyor. Bunun için de kimyasal gübre kullan?m?n? art?r?yor. Hayvanc?l?k tesisleri da??n?k ve gübre yönetimi denetlenemiyor. Üreticiler gübre ve çiftlik sular?n? dere yataklar?na b?rakmamal?, Tar?m ve Orman Bakanl??? nitrat kirlili?ine kar?? acil önlem almal?” aç?klamas?n? yapt?.
Yeralt? sular?na dikkat
Prof. Dr. Yusuf Kurucu, ayl?k izleme sisteminin sürecin en önemli ad?m? oldu?unu belirterek, “Bu sadece bir foto?raf de?il, her ay tekrarlanan bir izleme olacak. Böylece Gediz ve kollar?na ili?kin ayl?k kirlilik bülteni olu?turulacak. Kirletici kaynaklar?n azalt?lmas? halinde nehir birkaç y?l içinde toparlanabilir. 3-5 y?l içinde Gediz’de yeniden canl?l??? görmeye ba?layabiliriz. Ancak yeralt? suyu kirlili?i geri döndürülemez. Yeralt? suyuna e?er nitrat, a??r metal bula??yorsa durum çok riskli hale geliyor. Yeralt? suyunu yüzeye ç?kar?p ar?t?p tekrar a?a??ya indirmek gibi bir uygulama yok. Bu yüzden en kritik e?ik, sözün bitti?i, b?ça??n kemi?e dayand??? yer yeralt? suyu kirlili?idir” ifadelerini kulland?.
Gediz için ça?r?
?zmir Büyük?ehir Belediyesi’nin bakanl?klarla ortak çal??malara haz?r oldu?unu belirten Prof. Dr. Yusuf Kurucu, yaln?zca kurumlara de?il topluma da önemli sorumluluk dü?tü?ünü söyledi. Kurucu, “Mesele art?k bugünün de?il, gelecek nesillerin ya?am hakk?. Ben gelecek nesillere bir bardak temiz su b?rakmay? hedefleyen bir anlay??la bu sorumlulu?u ta??yorum. Bu kayna?? kirleten herkesten de bu sorumlulu?u ta??mas?n? rica ediyorum. Gediz’in suyu çok kirli; Körfez’i de kirletiyor, sulama yap?lan topraklarda çorakla?maya neden oluyor” dedi. Kurucu, kirlili?in etkisinin geni? bir alan? kapsad???n? vurgulayarak, “Çarpan etkisi var. Bunu engellemek için herkes elini ta??n alt?na koymal?. Biz çocuklar?m?z?n, torunlar?m?z?n suyunu, topra??n? ve körfezini kirletiyoruz” ifadelerini kulland?.
Payla?