Katip Çelebi Üniversitesi (?KÇÜ) Orman Fakültesi Orman Mühendisli?i Bölümü Havza Amenajman? Anabilim Dal? Ba?kan? Dr. Ö?retim Üyesi Ufuk Özkan, son y?llar?n en kurak dönemlerinden birini ya?ayan ?zmir'de uygulanmas? gündemde olan bulut tohumlama yöntemi ile ilgili de?erlendirmelerde bulundu. Dr. Özkan, bulut tohumlama yönteminin, iklim de?i?ikli?inin krize dönmesi ile mevcut su üretimini ya da ya??? potansiyelini artt?rmak için alternatif çözümlerden bir tanesi oldu?una ancak belli riskler bar?nd?rd???na dikkati çekti.
'BEL?RS?ZL??? ÇOK YÜKSEK B?R UYGULAMA'
Dr. Özkan, daha önce 1992 ile 1994 y?llar? aras?nda ?stanbul'da denenen bir teknoloji oldu?unu belirtip, "?u anda Arap Yar?madas?'nda da bulut tohumlama teknolojisi deneniyor. Bulut tohumlama, alternatif çözüm yaratmak ad?na mant?kl? ve bilimsel bir uygulama. Ancak kurakl???n sadece ya????n artt?r?lmas? ile çözülecek bir sorun olmad???n? da belirtmek gerekir. Bulut tohumlama bilimsel do?rulu?u kan?tlanm?? ancak belirsizli?i çok yüksek olan bir uygulama. Bu s?f?rdan bulut yaratma i?i de?ildir. Mevcut bulutlar?n yo?unla?ma miktar?n? ve ya?mur ta??ma kapasitesini artt?rabilecek bir uygulamad?r. Dolay?s?yla bizim temelinde ihtiyac?m?z olan ?ey yine buluttur. Bulut yoksa bulut tohumlama da ba?ar?s?z olacak bir i?lemdir" diye konu?tu.
'ANLIK YA DA MEVS?ML?K OLARAK ARTI? SA?LANAB?L?R'
Bu uygulaman?n yap?labilmesi için do?ru bir arazi planlamas?n?n yap?lmas?, ya?mur suyu hasad?n? yapabilmesi ve ya?mur suyu toplanabilmesi için gerekli tasar?mlar?n yap?lmas? gerekti?ini belirten Dr. Özkan, "Bilimsel olarak ya?mur tohumlama, bulut tohumlama i?lemi mevcut ya?mur miktar?n? yüzde 25'lere kadar artt?rabiliyor. Ama belirsizli?i yüksek olan bir ihtimali de bar?nd?rd??? için riskli bir hamle olarak kar??m?za ç?k?yor. Y?l?n geneline bakt???m?z zaman, bulut tohumlama sonucu yap?lan çal??malarda y?ll?k su bütçesinin uzun dönem ortalamalar?na göre ciddi anlamda art?? gösterdi?ini kaydeden bir çal??ma yok. Anl?k ya da mevsimlik olarak art?? sa?lanabilir" dedi.
'SEL AFET?NE YOL AÇAB?L?R'
Bu i?lemi uygularken dikkat edilmesi gereken birkaç hususun oldu?unu belirten Dr. Özkan, "Birincisi do?ru bulutu iyi modelleyerek do?ru alana ya??? ya?d?rmak. Gelen ya????n istenen miktarda olmas?, istenen miktardan daha az olmas? ya da beklenen miktardan çok daha fazla ya??? getirmesi ile sel ya?anabilme ihtimali mevcut. Bir di?eri bulutun yanl?? yere giderek, yanl?? yere ya?muru b?rakmas? ile sonuçlanacak bir ihtimalden bahsedebiliriz. Bu ihtimalleri de?erlendirdi?imiz zaman, maliyeti yüksek ve uygulanabilirli?indeki belirsizlik sebebiyle de fayda maliyet oran? dü?ük bir i?lem olarak adland?rabiliriz. Dolay?s?yla bunun iyi planlanmas?, multidisipliner bir ?ekilde iyi modellenmesi ve do?ru alanlara uygulanmas? gerekmekte. E?er yanl?? bir uygulama olursa sonucunda yanl?? havzalara, ?zmir d???na bir yere ya da ?zmir'in altyap?s?nda s?k?nt?lar?n ya?and??? özellikle ?iddetli ya???lardan sonra sel afetine yol açabilir. Do?ru planlanmas? çok önemli, ciddi bir kaynak gerektiren bir çal??ma. Bu nedenle iyi ve tutarl? bir haz?rl???n yap?lmas? gerekir" aç?klamas?nda bulundu.
'K?RL?L???N ARTTI?INI GÖRÜYORUZ'
Geçen y?l temmuz ay?ndan itibaren ?zmir'de ba?ar?l? bir su politikas? yürütüldü?ünü söyleyen Dr. Özkan, "Bu ba?ar? biraz da halk?n özverisiyle gerçekle?en bir sonuç. Çünkü uzun dönemli su kesintilere ra?men halk su okuryazarl??? konusunda ciddi bir bilince ula?t?. Bunun sanal medyan?n etkisi ile yap?lan do?ru ve bilimsel kan?t? olan haberlerin etkisi de oldu. Ama bu tasarruf ile kazan?lan su miktar?n? art?k y?l?n geneline yayarak, arazi planlanmas?n?n yap?l?p özellikle sanayi kurulu?lar?n?n belli kotalar?n?n oldu?u bir sisteme çekmek zorunday?z. Böylelikle vatanda??n üzerindeki bu tasarruf bask?s?n? biraz hafifletebilmi? oluruz. Çünkü en neticesinde su, toplumsal sa?l?k ve toplumsal hijyene e? de?er oldu?u için halk?n suya eri?imine ihtiyaç var. ?zmir'i besleyen ana havzalarda ?ehirle?menin ciddi anlamda artt???n? görüyoruz. Bu ?ehirle?menin geri, eski haline çevirerek özellikle su geçirimsiz olan alanlar?n yar? geçirimli ya da tam geçirimli olarak ye?il altyap?yla entegre bir ?ekilde yeniden dizayn edilmesi gerekiyor. Örne?in; Gediz Havzas?, ?zmir'in kuzeyinde yer al?p özellikle tar?msal üretim konusunda ?zmir'i ciddi alanda besleyen, çok kaliteli su kaynaklar?na sahip ve özellikle göçmen ku?lar bak?m?ndan da k?ymetli alanlara sahip bir havza. Ama burada giderek kirlili?in, ormans?zla?man?n ve ?ehirle?menin artt???n? görüyoruz" dedi.
'ORTA VE UZUN VADEL? STRATEJ?LERE GEÇMEL?Y?Z'
Dr. Özkan, "?ehirle?menin artmas?yla geçirimsiz tabakalar?n art??? ve üst havzalarda suyu esas biriktirdi?imiz ve kaliteli su elde etti?imiz yerlerde ormans?zla?ma neticesinde suya olan eri?imin ve üretilen su miktar?n?n azalmas?n? örnek gösterebiliriz. Su tasarrufu ile k?sa vadede yapmam?z gereken her ?eyi yapt?k. Ancak orta ve uzun vadeli stratejilere geçmek mecburiyetindeyiz. Art?k arazilerimizi ya?mur suyu hasad?na uygun hale getirmemiz, kentlerimizde su geçirebilir, su biriktirilebilir alanlar olu?turulmas? gerekiyor. Dere kanallar?n?n art?k betonla?madan ç?kart?larak do?al kanal haline getirilmesi, yapay sulak alanlar yap?lmas?, orman ve ye?il alan miktar?n?n artt?r?lmas? gerekiyor. Bunun için de belediyenin, yerel belediyelerin, büyük?ehrin, bakanl???n Devlet Su ??leri'nin ve sivil halk temsilcilerinin STK'lar?n ve vatanda?lar?n içinde bulundu?u mekanizmalarla çok kat?l?mc? bir ?ekilde ortak politikalarla, ortak stratejilerle yönetilmesine ihtiyaç var" diye konu?tu.