Ortak aç?klamada, dü?ünce ve ifade özgürlü?ü ile mizah?n demokratik toplumlar?n vazgeçilmez unsurlar? oldu?u vurgulanarak, sanatç?lar?n ele?tirel ve mizahi ifadeleri nedeniyle cezaland?r?lmas?n?n hukukun temel ilkeleri ve Avrupa ?nsan Haklar? Sözle?mesi’nin 10. maddesiyle ba?da?mad??? belirtildi.
Özgürlük alan?na ili?kin tart??malar sürerken, komedyen Deniz Gökta?’?n tutuklanmas? Avrupa’da da geni? yank? buldu.
Ancak bu kez dikkat çeken yaln?zca yap?lan aç?klama de?il, aç?klaman?n alt?nda olu?an geni? birliktelik oldu. Avrupa’n?n farkl? ülkelerinde ya?ayan 118 gazeteci, yazar, ?air, tiyatrocu, müzisyen, karikatürist ve sanatç? ayn? ça?r?da bulu?tu.
Üstelik imzac?lar tek bir siyasi çevrenin ya da homojen bir grubun temsilcilerinden olu?muyor. Farkl? dünya görü?lerine, farkl? sanat anlay??lar?na ve farkl? ku?aklara mensup isimlerin Deniz Gökta? için ortak bir noktada birle?mesi, bildirinin en dikkat çekici yönlerinden biri.
Ortak nokta ise mizah?n ve sanat?n cezai yapt?r?m korkusu olmadan var olabilmesi gerekti?i dü?üncesi oldu.
DEN?Z GÖKTA? FARKLI SESLER? AYNI ÇA?RIDA BULU?TURDU
Almanya, Belçika, Hollanda, Avusturya, Fransa, ?sveç, ?ngiltere ve ?sviçre’den gelen destek aç?klamas?nda, Avrupa’daki Türkiye kökenli kültür ve sanat dünyas?n?n çok farkl? alanlar?ndan isimler yer ald?.
Aç?klamaya Almanya’n?n ilk Türkiye kökenli kabare sanatç?lar?ndan ?inasi Dikmen, Atilla Cansever, ?brahim Yarar, ?aban Ol ve Hilal Nesin, halk ozanlar? Â??k ?ahturna ve Ozan Emekçi, sanatç? Ferhat Tunç, rapçi Ezhel, gazeteci ve yazarlar Can Dündar, Asl? Erdo?an, Do?an Özgüden, ?nci Tu?savul, Osman Okkan, Gürsel Köksal, I??n Ertürk, Recai Aksu, Ça?da? Gökbel, Seda ?anl?er, Atilla Keskin, Birol K?l?ç, Süheyla Kaplan, Adil Yi?it, Erkan Pehlivan, yap?mc? yönetmen Erhan Eren, ?air Nihat Kemal Ate?, Haydar Ero?lu ve yazar Murat Tuncel, karikatüristler ?smail Do?an, Hayati Boyac?o?lu ve Erdo?an Karayel ile mizah yazar? Erdinç Utku’nun yan? s?ra çok say?da tiyatro yönetmeni, yazarlar, halk ozanlar?, müzisyenler ve karikatüristler destek verdi.
?mzac?lar, Gökta?’?n hiciv gelene?inin bir temsilcisi olarak de?erlendirilmesi gerekti?ini vurgularken, sanat?n cezaland?r?lmas?n?n demokratik hukuk devleti anlay???yla ba?da?mad???n? ifade etti.
“SANATIN ÖZGÜR OLMADI?I YERDE DEMOKRAS? EKS?K KALIR”
Ortak bildiride Avrupa ?nsan Haklar? Sözle?mesi’nin 10. maddesine dikkat çekilerek, ifade özgürlü?ünün yaln?zca toplumun kolay kabul etti?i dü?ünceleri de?il, rahats?z eden, ele?tiren ve sorgulayan ifadeleri de korudu?u hat?rlat?ld?.
Avrupa ?nsan Haklar? Mahkemesi’nin hiciv konusundaki kararlar?na gönderme yapan imzac?lar, mizah?n tarih boyunca iktidar?, toplumu ve insan? sorgulayan önemli bir ifade biçimi oldu?unun alt?n? çizdi.
Aç?klamada ?u ifadelere yer verildi:
“Ele?tiri, mizah ve sanat demokratik toplumlarda cezaland?r?lmas? gereken de?il, korunmas? gereken alanlard?r. Bir dü?ünceye kat?lmamak, onu cezai yapt?r?mla susturman?n gerekçesi olamaz.”
TOP ??MD? AVRUPA’NIN ÜNLÜ KOMEDYENLER?NDE M??
Deniz Gökta? için yükselen dayan??ma ça?r?s?n?n ard?ndan gözler ?imdi Avrupa’daki Türkiye kökenli mizah dünyas?n?n geni? kitlelere ula?an tan?nm?? isimlerine çevrildi.
Özellikle Almanya’da y?llard?r hem Türk hem Alman seyircilerin büyük ilgi gösterdi?i kabare ve stand-up sahnesinin temsilcilerinin bu tart??maya nas?l yakla?aca?? merak ediliyor.
Alman mizah sahnesinin önemli isimlerinden Bülent Ceylan, Serdar Karibik ve farkl? ku?aklardan Türkiye kökenli komedyenlerin ifade özgürlü?ü ve mizah tart??mas?na ili?kin bir de?erlendirme yap?p yapmayacaklar? da kültür çevrelerinde takip ediliyor.
Tart??ma art?k Deniz Gökta?’?n tutuklanmas?yla s?n?rl? görülmüyor. Avrupa’daki sanat çevreleri aç?s?ndan konu, mizah?n ve ele?tirel sanat?n s?n?rlar?n?n nerede ba?lay?p nerede bitti?i sorusuna dönü?mü? durumda.
AVRUPA ?NSAN HAKLARI SÖZLE?MES?’N?N 10. MADDES?NE VURGU
Bildiride Türkiye’nin köklü mizah gelene?ine de vurgu yap?ld?.
Nasrettin Hoca’dan Karagöz ile Hacivat’a, Bekta?i f?kralar?ndan Mevlânâ’n?n ho?görü anlay???na uzanan kültürel miras hat?rlat?larak, sanatç?lar?n cezai yapt?r?m korkusu olmadan üretim yapabilmesi gerekti?i belirtildi.
?mzac?lar, Deniz Gökta? hakk?ndaki tutuklama karar?n?n Avrupa ?nsan Haklar? Sözle?mesi’nin 10. maddesi ?????nda yeniden de?erlendirilmesini istedi.
Aç?klamada ?u ça?r? yap?ld?:
“Gökta?’?n temel hak ve özgürlükler çerçevesinde derhâl serbest b?rak?lmas?n? bekliyor, kutupla?man?n yerini yeniden bar??a, ho?görüye ve özgür dü?ünceye b?rakt??? demokratik bir gelecek diliyoruz.”
Avrupa’n?n farkl? ülkelerinden yükselen bu ça?r?, yaln?zca bir komedyene destek aç?klamas? de?il, ayn? zamanda mizah?n, sanat?n ve ifade özgürlü?ünün s?n?rlar?na ili?kin Avrupa’dan yükselen ortak bir duru? olarak kayda geçti.
"SUSMAYAN M?ZAH, SUSTURULAMAYAN DÜ?ÜNCED?R"
“Deniz Gökta? Serbest B?rak?ls?n! Avrupa’da ya?ayan yazarlar, çizerler, gazeteciler ve sanatç?lar olarak; dü?ünce ve ifade özgürlü?ünü, sanat? ve mizah? demokratik ya?am?n ayr?lmaz parçalar? olarak görüyoruz. Toplumu dü?ündüren, güldürürken sorgulatan mizah, demokratik ya?am?n vazgeçilmez unsurlar?ndan biridir. Sanatç?lar ve mizahç?lar, tarih boyunca iktidar?, toplumsal çeli?kileri ve gündelik hayat? ele?tiren eserler üretmi?; bu üretim, ifade özgürlü?ünün en önemli alanlar?ndan biri olmu?tur. Ele?tiri, mizah ve sanat, demokratik toplumlarda cezaland?r?lmas? gereken de?il, korunmas? gereken alanlard?r. Bir dü?ünceye kat?lmamak, onu cezai yapt?r?mla susturman?n gerekçesi olamaz. Hukukun temel ilkeleri; masumiyet karinesi, adil yarg?lanma hakk? ve ölçülülük ilkesinin her ko?ulda gözetilmesini gerektirir.
Türkiye’nin de taraf oldu?u Avrupa ?nsan Haklar? Sözle?mesi’nin 10. maddesi uyar?nca ifade özgürlü?ü; yaln?zca be?enilen ya da zarars?z görülen dü?üncelerin de?il, rahats?z edici, ele?tirel ve mizahi ifadelerin de güvencesidir. Sanat?n ve mizah?n özgür olmad??? bir toplumda demokrasinin de eksik ve güdük kalmas? kaç?n?lmazd?r. Nitekim Avrupa ?nsan Haklar? Mahkemesi, Eon v. France karar?nda, hicvin abart? ve k??k?rtma unsurlar? ta??yan me?ru bir ifade biçimi oldu?unu, bu tür ifadelerin cezaland?r?lmas?n?n ise demokratik kamusal tart??ma üzerinde cayd?r?c? bir etki yarataca??n? vurgulam??t?r.
Susmayan mizah, susturulamayan dü?üncedir.
Dünyaya mal olmu? bir halk filozofu ve mizah ustas? olan Nasrettin Hoca’y? yeti?tiren, Nasrettin Hoca ve Bekta?i f?kralar?yla k?vrak zekas?n? ve ho?görüsünü sergileyen, Mevlana gibi bir ho?görü sembolünün filizlendi?i, Karagöz ile Hacivat’?n do?du?u, Anadolu’da sanatç?lar ve mizahç?lar cezai yapt?r?m korkusu olmadan kendilerini özgürce ifade edebilmelidir.
Bu nedenle, Osmanl?’da Diyojen (1870) ile modern yaz?l? mizah?n kurumsalla?t??? bir kültürün mirasç?lar? olarak tüm demokratik kamuoyunu; ifade özgürlü?üne, hukukun üstünlü?üne ve adil yarg?lanma hakk?na sahip ç?kmaya davet ediyor, Deniz Gökta? hakk?nda verilen tutuklama karar?n?, ifade özgürlü?ü aç?s?ndan kayg? verici buluyor ve k?n?yoruz.
Özgür bir toplumun, ele?tiri ve mizahla bar???k bir toplum oldu?una olan inanc?m?z? yineliyor; Karar?n Avrupa ?nsan Haklar? Sözle?mesi’nin 10. maddesi ?????nda yeniden de?erlendirilmesini talep ediyoruz.
Son gösterisinde kulland??? baz? mizahi ifadeler gerekçe gösterilerek “Cumhurba?kan?na hakaret” ve “dini de?erleri alenen a?a??lama” suçlamalar?yla tutuklanan Gökta?’?n temel hak ve özgürlükler çerçevesinde hemen sal?verilmesini bekliyor, kutupla?man?n yerini tekrar bar??a ve ho?görüye b?rakt???, özgür dü?üncenin egemen oldu?u ne?eli bir gelecek diliyoruz."