TBMM Adalet Komisyonu, AK Parti ?stanbul Milletvekili Cüneyt Yüksel ba?kanl???nda topland?. Komisyonda, kamuoyunda "12. Yarg? Paketi" olarak adland?r?lan 29 madde ve bir geçici maddenin yer ald??? toplam 30 maddelik "Yarg?n?n Etkin ve Verimli ??lemesine Yönelik Baz? Kanunlarda De?i?iklik Yap?lmas?na Dair Kanun Teklifi" kabul edildi.
Teklifle, ?cra ve ?flas Kanunu'na eklenecek yeni maddeyle, idare aleyhine hükmedilen para alacaklar?, vekalet ücretleri ve yarg?lama giderleri için do?rudan icra takibi ba?lat?lmas?n?n önüne geçilmesi amaçlan?yor.
Düzenlemeye göre alacakl?lar, icra takibine ba?lamadan önce idareye yaz?l? ba?vuruda bulunacak ve ödeme yap?labilmesi için hesap numaras? bildirecek. ?dareye bir ayl?k ödeme süresi tan?nacak. Bu süre içinde ödeme yap?lmamas? halinde icra takibi ba?lat?labilecek.
Amaç, gereksiz icra takiplerini önlemek, kamu kaynaklar?n?n daha verimli kullan?lmas?n? sa?lamak ve alacaklar?n daha k?sa sürede tahsil edilmesine imkan tan?mak olarak ifade edildi.
Miras kalan ta??nmazlar?n sat???nda yeni yöntem
Teklifte, miras yoluyla intikal eden ta??nmazlarda ortakl???n giderilmesi amac?yla yap?lacak sat??larda ilk aç?k art?rman?n yaln?zca mirasç?lar aras?nda gerçekle?tirilmesi öngörülüyor.
Bu ilk art?rmada tekliflerin ta??nmaz?n tamam?n?n de?erini ve sat?? masraflar?n? kar??layacak düzeyde olmas? gerekecek. ?lk art?rmada al?c? ç?kmamas? halinde ikinci art?rma herkese aç?k olarak yap?lacak.
Düzenlemenin amac?, mirasç?lar?n mülkiyet hakk?n? korumak ve uygulamada ortaya ç?kan suistimalleri önlemek olarak aç?kland?.
Payda?lar?n teminat muafiyeti kald?r?l?yor
Ortakl???n sat?? suretiyle giderilmesi i?lemlerinde art?rmaya kat?lacak pay sahiplerinin, paylar? oran?nda teminat yat?rmaktan muaf tutulmas?na ili?kin uygulama kald?r?l?yor.
Gerekçede, baz? payda?lar?n teminat yat?rmaman?n sa?lad??? avantaj? kullanarak yüksek teklifler verdi?i, daha sonra bedeli ödemeyerek ihalenin iptaline yol açt??? belirtildi.
Düzenlemeyle payda?lar?n da di?er kat?l?mc?lar gibi teminat yat?rmas? sa?lanacak. Hazine ise tüm aç?k art?rmalarda teminattan muaf tutulacak.
?hale bedelini yat?rmayanlara yapt?r?m geliyor
Teklifte, en yüksek teklifi vermesine ra?men ihale bedelini süresinde yat?rmayan ki?iler için yeni yapt?r?mlar öngörülüyor.
Buna göre yat?r?lan teminat?n iade edilmemesi, sat?? masraflar?n?n kar??lanmas?nda kullan?lmas? ve kalan k?sm?n hak sahiplerine ödenmesi düzenleniyor.
Ayr?ca ihale bedelini süresinde yat?rmayan ki?ilere, teklif ettikleri bedelin yüzde 5'i oran?nda idari para cezas? uygulanacak.
Noterlik evraklar?n?n gönderilmesinde elektronik sistem
Noterlik Kanunu'nda yap?lacak de?i?iklikle noterlik evrak ve defterlerinin mahkemeler, Cumhuriyet ba?savc?l?klar? ve yetkili merciler taraf?ndan incelenmesine ili?kin i?lemler kolayla?t?r?l?yor.
Noterlik evraklar?n?n onayl? örnekleri, güvenli elektronik imzayla elektronik ortamda ilgili mercilere gönderilebilecek. Elektronik gönderimin mümkün olmad??? durumlarda fiziki örnek kullan?lacak.
Bu i?lemler için posta ve yol masraf? d???nda herhangi bir ücret al?nmayacak.
Dan??tay'?n daire say?s?n?n azalt?lmas? erteleniyor
Teklifte, Dan??tay'?n mevcut i? yükü dikkate al?narak daire say?s?n?n azalt?lmas? için öngörülen sürenin dört y?l uzat?lmas? öngörülüyor.
Bu kapsamda Dan??tay'?n daire say?s?n?n 23 Temmuz 2030 tarihine kadar mevcut düzeyde korunmas? ve bo?alan üyelikler için ayn? say?da yeni üye seçilmesi amaçlan?yor.
?dare mahkemelerinde tek hakimle görülecek davalar geni?letiliyor
?dare ve vergi mahkemelerinde tek hakim taraf?ndan karara ba?lanabilecek dava türlerinin kapsam? geni?letiliyor.
Gerekçede, uygulamada içtihad? yerle?mi? ve heyet taraf?ndan incelenmesi zorunlu olmayan baz? uyu?mazl?klar?n tek hakim taraf?ndan görülmesinin yarg?laman?n h?zlanmas?na katk? sa?layaca?? belirtildi.
?stinaf incelemelerinde gerekçe de?i?tirilebilecek
?dari Yarg?lama Usulü Kanunu'nda yap?lacak de?i?iklikle, bölge idare mahkemelerinin ilk derece mahkemesi karar?n?n sonucunu hukuka uygun buldu?u ancak gerekçesini eksik veya yanl?? de?erlendirdi?i durumlarda karar? kald?rmadan gerekçeyi de?i?tirerek istinaf ba?vurusunu reddedebilmesine imkan tan?n?yor.
Ayr?ca baz? usul eksiklikleri nedeniyle dosyan?n ilk derece mahkemesine geri gönderilebilece?i yeni durumlar da düzenleniyor.
Bölge idare mahkemelerinin baz? kararlar?na temyiz yolu aç?l?yor
Teklifte, Anayasa Mahkemesi'nin iptal karar? do?rultusunda, bölge idare mahkemelerinin ilk derece mahkemesi karar?n? kald?rarak yeniden hüküm kurdu?u baz? kararlar için Dan??tay'da temyiz yolu aç?l?yor.
Buna göre, kald?rma karar? üzerine verilen kararlar kural olarak temyiz edilebilecek. Ancak tek hakimle görülen davalar ile niteli?i gere?i temyiz incelemesine ihtiyaç duyulmad??? de?erlendirilen baz? uyu?mazl?klarda temyiz yolu kapal? olacak.
Adli T?p Kurulu üyeliklerinde uzmanl?k ?art?
Teklifle, Adli T?p Kurumu ihtisas kurulu ba?kan ve üyelerinin atanmas?nda en az t?pta veya di? hekimli?inde uzmanl?k belgesine ya da alan?nda doktora derecesine sahip olma ?art? getiriliyor.
Ayr?ca kurul ba?kanlar? ve üyeleri ile baz? yöneticiler için dört y?ll?k görev süresi öngörülüyor.
Hakim ve savc? yard?mc?lar?n?n s?nav sistemi düzenleniyor
Anayasa Mahkemesi karar? do?rultusunda Türkiye Adalet Akademisi taraf?ndan verilecek e?itimlerin kapsam? ve s?navlara ili?kin esaslar kanunla düzenleniyor.
S?navlar?n yüz tam puan üzerinden de?erlendirilmesi ve mazeret s?navlar?na ili?kin hükümler getiriliyor.
Hukuki konularda bilirki?iye ba?vuran hakim ve savc?lara disiplin yapt?r?m?
Hakimler ve Savc?lar Kanunu'nda yap?lacak de?i?iklikle, hakimlik ve savc?l?k mesle?inin gerektirdi?i hukuki bilgiyle çözümlenebilecek konularda bilirki?iye ba?vurulmas? disiplin cezas? nedeni say?l?yor.
Düzenlemeyle bilirki?ilik kurumunun yaln?zca teknik veya özel uzmanl?k gerektiren durumlarda kullan?lmas?n?n sa?lanmas? amaçlan?yor.
Kanuni faiz hesaplamas?nda yeni sistem
Teklifte, Anayasa Mahkemesi'nin iptal karar? do?rultusunda sözle?meden kaynaklanmayan borç ili?kilerinde uygulanacak kanuni faiz oran?na ili?kin yeni bir yöntem getiriliyor.
Buna göre faiz oran?, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankas?'n?n k?sa vadeli kredi i?lemlerinde uygulad??? reeskont oran? esas al?narak belirlenecek.
K?s?tl?lara ait mallar?n elektronik ortamda sat???
Türk Medeni Kanunu'nda yap?lacak de?i?ikliklerle, k?s?tl?lara ait ta??n?r ve ta??nmaz mallar?n UYAP'a entegre elektronik sat?? portal? üzerinden sat?lmas? öngörülüyor.
Düzenlemenin amac?, daha fazla ki?inin sat??a kat?lmas?n? sa?layarak mallar?n en yüksek bedelle sat?lmas? ve k?s?tl?lar?n menfaatlerinin korunmas? olarak belirtildi.
Genetik verilerin saklanmas? ve imhas? düzenleniyor
Ceza Muhakemesi Kanunu'nda yap?lacak de?i?iklikle moleküler genetik inceleme sonucu elde edilen verilerin nas?l saklanaca??, ne kadar süre muhafaza edilece?i ve hangi usulle imha edilece?i ayr?nt?l? ?ekilde düzenleniyor.
Buna göre baz? durumlarda veriler derhal yok edilecek, mahkumiyet veya davan?n dü?mesi gibi hallerde ise karar?n kesinle?mesinden itibaren 20 y?l saklanacak.
?lgili ki?ilere belirli ko?ullarda verilerin silinmesini talep etme hakk? da tan?nacak.
Bilgisayar verilerinin saklanma süresi belirleniyor
Bilgisayarlarda yap?lan arama ve elkoyma i?lemleri sonucunda elde edilen verilerin adli emanette saklanmas?na ili?kin hükümler yeniden düzenleniyor.
Veriler, kovu?turmaya yer olmad??? karar?n?n veya mahkeme karar?n?n kesinle?mesinden itibaren 15 y?l muhafaza edilecek. Süre sonunda Cumhuriyet savc?s? huzurunda imha edilecek.
?lgili ki?ilere belirli ?artlarda verilerin silinmesini isteme hakk? da tan?nacak.
HAGB baz? suçlar bak?m?ndan uygulanamayacak
Teklifte, Anayasa Mahkemesi'nin iptal karar? do?rultusunda Hükmün Aç?klanmas?n?n Geri B?rak?lmas? (HAGB) kurumuna ili?kin düzenlemeler yeniden ele al?n?yor. Buna göre HAGB hükümleri, i?kence ve eziyet suçlar? ile kamu görevlisinin görevi nedeniyle i?ledi?i ve Anayasa'n?n 17'nci maddesi kapsam?nda kötü muamele olarak de?erlendirilebilecek suçlarda uygulanamayacak. Teklifte ayr?ca Anayasa Mahkemesi taraf?ndan iptal edilen di?er ba?lant?l? hükümlerin de yeniden düzenlenmesi öngörülüyor.
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 247'nci maddesinde de?i?iklik yap?lan düzenlemeye göre, hakk?nda güvenlik tedbirine hükmedilen kaçak san??a, savunma hakk?n? kullanmak istedi?ini belirtmesi ve mahkemede bizzat haz?r bulunmas? ?art?yla yarg?laman?n yenilenmesini talep etme hakk? tan?nacak. Böylece savunma hakk?n? kullanmak isteyen kaçak san?klar bak?m?ndan yeniden yarg?lama yap?labilmesine imkan sa?lanacak.
Yarg?tay Cumhuriyet Ba?savc?s?n?n itiraz yetkisinin kapsam? geni?letiliyor
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 308'inci maddesinde de?i?iklik yap?lan düzenlemeyle, Yarg?tay Cumhuriyet Ba?savc?s?n?n itiraz yetkisinin kapsam? yeniden belirleniyor. Buna göre, ceza dairelerinin yarg? yeri belirlenmesi ve görevsizlik kararlar? d???nda kalan onama, düzeltilerek onama, bozma, ret, dü?me, incelenmeksizin iade ve tevdi dahil tüm kararlar?na kar?? itiraz edilebilecek. ?tiraz süresinin ba?lang?c? da yeniden düzenleniyor. Süre, ilam?n verilmesinden de?il, dosyan?n fiziki olarak Yarg?tay Cumhuriyet Ba?savc?l???na teslim edilmesinden itibaren ba?layacak. Bir ayl?k itiraz süresi ise üç aya ç?kar?l?yor. Ayr?ca itiraz isteminde bulunabilecek ki?iler konusunda aç?kl?k sa?lanmas? amaçlan?yor.
Destekten yoksun kalma ve i? gücü kayb? tazminatlar?nda faiz hesab? de?i?iyor
Türk Borçlar Kanunu'nun 55'inci maddesine yeni hükümler eklenen düzenlemeye göre, çal??ma gücünün azalmas? veya yitirilmesinden do?an zararlar ile destekten yoksun kalma tazminatlar?nda, kazanc?n bilindi?i döneme ili?kin hesaplanan tazminata olay tarihinden itibaren; kazanc?n bilinmedi?i döneme ili?kin hesaplanan tazminata ise karar tarihinden itibaren kanuni faiz uygulanacak.
Böylece gelece?e yönelik varsay?msal kazançlar üzerinden hesaplanan tazminatlar?n tamam?na olay tarihinden itibaren faiz i?letilmesi uygulamas?na son verilmesi amaçlan?yor. Maddeyle ayr?ca, dava aç?lmadan veya tahkikat ba?lamadan önce yap?lan ödemelerin tazminattan hangi yöntemle mahsup edilece?i de düzenleniyor. Buna göre, tahkikat ba?lay?ncaya kadar yap?lan ödemeler tazminattan oransal olarak mahsup edilecek. Düzenlemenin amac?, uygulamadaki farkl?l?klar?n giderilmesi ve hukuki öngörülebilirli?in sa?lanmas? olarak ifade ediliyor.
Belirsiz alacak davas? kald?r?l?yor
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 107'nci maddesi yürürlükten kald?r?l?yor. Gerekçede, belirsiz alacak davas?n?n uygulamada çe?itli tart??malara neden oldu?u, hangi alacaklar bak?m?ndan aç?labilece?i konusunda tereddütler bulundu?u ve bunun yarg?lamalar?n uzamas?na yol açt??? belirtiliyor. Teklifte, ayn? kanunun 109'uncu maddesinde yap?lmas? öngörülen de?i?iklikle belirsiz alacak davas?n?n sa?lad??? hukuki yarar?n k?smi dava yoluyla kar??lanaca?? ifade edilerek maddenin yürürlükten kald?r?lmas? öngörülüyor.
K?smi davada kalan alacak için yeni hak getiriliyor
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 109'uncu maddesine yeni bir f?kra eklenerek alaca??n yaln?zca bir k?sm?n?n dava edildi?i durumlarda davac?ya, tahkikat sona erinceye kadar alaca??n kalan k?sm?n? ?slah yoluna ba?vurmadan talep etme hakk? tan?nacak. Ayr?ca zaman a??m?n?n, sonradan talep edilen k?s?m bak?m?ndan da davan?n aç?ld??? tarihten itibaren kesilmi? say?lmas? öngörülüyor. Düzenlemeyle hak arama özgürlü?ünün daha etkin korunmas? amaçlan?yor.
Duru?malar aras?nda üç ayl?k süre s?n?r?
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 147'nci maddesinde de?i?iklik yap?l?yor. Buna göre, yaz?l? yarg?lama usulüne tabi davalarda duru?malar aras?ndaki süre kural olarak üç ay? a?amayacak. Bilirki?i incelemesinin uzamas? veya istinabe i?lemlerinin yürütülmesi gibi zorunlu hallerde hakim gerekçesini göstermek suretiyle üç aydan daha uzun bir süre belirleyebilecek. Düzenlemeyle yarg?lamalar?n h?zland?r?lmas? ve makul sürede yarg?lanma hakk?n?n güçlendirilmesi amaçlan?yor.
Uzaktan kat?l?mda imza zorunlulu?una istisna
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 149'uncu maddesine yeni bir f?kra eklenerek ses ve görüntü aktar?m? yoluyla duru?maya kat?lanlar bak?m?ndan ikrar, yemin, davadan feragat, davay? kabul, sulh ve davan?n geri al?nmas?na muvafakat halleri d???nda elle at?lan imzaya ili?kin hükümler uygulanmayacak. Böylece taraf vekillerinin ve ilgililerin uzaktan kat?l?m imkan?ndan daha etkin ?ekilde yararlanabilmesi amaçlan?yor.
Birle?tirme kararlar?na kar?? istinaf yolu aç?l?yor
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 166 ve 168'inci maddelerinde de?i?iklik yap?larak ayn? yarg? çevresinde bulunan ayn? düzey ve s?fattaki mahkemeler aras?nda verilen birle?tirme kararlar? ancak kesinle?tikten sonra ilk davan?n aç?ld??? mahkemeyi ba?layacak. Ayr?ca bu tür birle?tirme kararlar?na kar??, esas hükmün verilmesi beklenmeksizin do?rudan istinaf kanun yoluna ba?vurulabilecek.
Baz? istifnaf kararlar?na temyiz yolu getiriliyor
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 362'nci maddesine yeni bir f?kra eklenerek istinaf ba?vurusunun k?smen veya tamamen kabul edilmesi üzerine ilk derece mahkemesi karar?n?n kald?r?larak yeniden esas hakk?nda karar verilmesi halinde, karar?n miktar veya de?eri kanunda öngörülen parasal s?n?r?n üzerinde ise temyiz yoluna ba?vurulabilecek.
Parasal s?n?r?n alt?nda kalan kararlar ise temyize konu edilemeyecek. Düzenlemeyle, istinaf mahkemelerinin yeniden verdi?i kararlar bak?m?ndan hükmün denetlenmesini talep etme hakk?n?n güçlendirilmesi amaçlan?yor.
Yarg?tay'?n görev ve yetki nedeniyle bozma yetkisine ili?kin düzenleme tekliften ç?kar?ld?
Öte yandan kanun teklifinin 27'nci maddesinde, bölge adliye mahkemelerinin ilk derece mahkemesi s?fat?yla verdi?i kararlar hariç olmak üzere, ilk derece mahkemelerinin kararlar?n?n Yarg?tay taraf?ndan yaln?zca görevsizlik veya yetkisizlik gerekçesiyle bozulamamas?na yönelik düzenleme yer al?yordu. Gerekçede, görev ve yetkiye ili?kin itirazlar?n istinaf a?amas?nda bölge adliye mahkemelerince incelenebildi?i, temyiz a?amas?nda bu nedenlerle verilen bozma kararlar?n?n yarg?lamalar?n uzamas?na yol açt??? belirtiliyordu. Ancak söz konusu madde, TBMM Adalet Komisyonu'ndaki görü?meler s?ras?nda AK Parti'nin verdi?i önergeyle kanun teklifinden ç?kar?ld?.
"IBAN ma?durlar?"na ili?kin düzenleme eklendi
AK Parti'nin verdi?i ihda ile kanun teklifin 14'üncü maddesinin ard?ndan gelecek ?ekilde 5237 say?l? Kanunun 158'inci maddesine yeni bir f?kra eklenerek 157'nci maddede düzenlenen "doland?r?c?l?k" suçu ile 158'inci maddede düzenlenen üç y?ldan 10 y?la kadar hapis cezas? gerektiren "nitelikli doland?r?c?l?k" suçuna i?tirakin f?krada belirtilen fiil ile s?n?rl? olmas? halinde bu fiilin haks?zl?k içeri?i dikkate al?narak, IBAN ma?durlar?na yar? oran?nda cezada indirim yap?lmas? öngörülüyor.